Στην ταινία Frankenstein του Guillermo del Toro, το χρώμα μετατρέπεται σε αφήγηση. Ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης στήνει ένα σύμπαν όπου κάθε χρωματικός τόνος αφήνει ένα ηθικό αποτύπωμα, ενώ η ενδυματολόγος Kate Hawley, μετατρέπει τον χρωματικό κώδικα του σκηνοθέτη σε σιλουέτες που κουβαλούν ένα βαθύτερο νόημα. Η συνάντησή τους μετατρέπει το χρώμα, το ύφασμα και το φως σε ψυχογραφία.
Το χρώμα ως ηθική δομή
Οι αρχικοί τόνοι του Frankenstein (λευκό, μπλε, χρυσό) ορίζουν τον ηθικό σκελετό της ιστορίας. Στο λευκό συναντάμε μια ουδέτερη βάση, ένα σημείο χωρίς συναίσθημα, μόνο δυνατότητα. Το μπλε, με την ψυχρή του καθαρότητα, ορίζει απόσταση, καθήκον και τελετουργική αυτοσυγκράτηση, ενώ το χρυσό λειτουργεί σαν υπόσχεση, σαν φως που διακόπτει για λίγο την ψυχρότητα του κόσμου, ανοίγει χώρο για ελπίδα. Έτσι, οι τόνοι αυτοί δεν περιγράφουν απλώς έναν κόσμο· θέτουν τους άξονες όπου οι πράξεις αποκτούν βάρος. Είναι ο ψυχρός χάρτης όπου θα κινηθούν όσα ακολουθούν.
Οι αποχρώσεις των ηρώων του Frankenstein
Μέσα σε αυτή τη βάση, το κόκκινο λειτουργεί σαν βαθιά προσωπικό ίχνος. Είναι το χρώμα της μητέρας του Victor, της πρώτης απώλειας που τον διαμορφώνει. Επιστρέφει ως γάντι, υπενθύμιση, μπαταρία, αίμα, διασχίζοντας την ταινία σαν σημάδι καταγωγής κι όχι σαν σύμβολο πάθους. Όταν τελικά φτάνει στην Elizabeth, ολοκληρώνεται ένας κύκλος που δεν είναι αισθητικός, αλλά ηθικός. Μπορεί η Mia Goth να υποδύεται τη μητέρα και την Elizabeth, τα δύο κόκκινα όμως διαφέρουν ριζικά: της μητέρας, ψυχρό, είναι χρώμα τραύματος και μνήμης, ενώ της Elizabeth θερμό και βαθύ, χρώμα που ανήκει στη φροντίδα. Το κόκκινο ανήκει μόνο στη μητέρα, τον Victor και το Πλάσμα· δεν χρησιμοποιείται αλλού, παρά μόνο όταν το απαιτεί η πλοκή του Frankenstein .
Στην παλέτα της Elizabeth κυριαρχεί η ζωή: πράσινα, αποχρώσεις που συνδέονται με ανάπτυξη, ανάσα, μεταμόρφωση, μπλε που δηλώνουν διαύγεια και θερμά κόκκινα που λειτουργούν ως προειδοποίηση ή αγάπη.
Το Πλάσμα ξεκινά με ουδέτερους, άχρωμους τόνους. Όσο όμως γίνεται πιο ανθρώπινο, η θερμοκρασία της εικόνας γύρω του αλλάζει: ζεσταίνεται, μαλακώνει, αποκτά μια απρόσμενη ευγένεια. Δεν είναι το χρώμα του που μεταμορφώνεται, αλλά ο κόσμος του. Είναι η πιο αθόρυβη, και ίσως η πιο ανθρώπινη, μετάβαση.
Τα κοστούμια ως φιλοσοφική κατασκευή
Η Hawley αντιμετωπίζει τα κοστούμια του Frankenstein σαν σκέψη σε ύφασμα, με σιλουέτες που φωτίζουν την ψυχολογία κι όχι την εποχή. Παρόλο που η ιστορία της Shelley ανήκει σε άλλη περίοδο (1818), η ταινία τοποθετείται σε μια υστεροβικτωριανή αισθητική διαμορφωμένη από το όραμα του del Toro, δίνοντάς της τον χώρο να κινηθεί πέρα από ιστορικούς κανόνες και “κόντρα” στις κλασικές εικόνες της εποχής.
Ο Victor χτίζεται επάνω σε αυστηρούς άξονες, με μια τελειότητα που μοιάζει με άμυνα· μια εξωτερική συμμετρία που κρατά κρυμμένη μια βαθιά ρωγμή. Η Hawley τον προσεγγίζει σαν άνδρα που πιστεύει στο ίδιο του το μεγαλείο, σαν ροκ σταρ της δικής του αφήγησης. Απέναντί του, ο καπετάνιος λειτουργεί σαν ηθικός αντίλαλος. Με ναυτικές γραμμές, λιτές και καθαρές, το μπλε και το χρυσό πάνω του δηλώνουν καθήκον, όχι φιλοδοξία.
Η Elizabeth κινείται με οργανικές γραμμές, σαν το ένδυμα να ζει μαζί της. Το χαρακτηριστικό φόρεμα στο πράσινο του μαλαχίτη, εμπνευσμένο από έντομα και υφές μεταμόρφωσης, πάλλεται σαν ζωντανός οργανισμός. Καθώς πλησιάζει το Πλάσμα, στρώσεις από το ένδυμά της αφαιρούνται, σαν αλήθεια που αποκαλύπτεται μετά από σιωπή. Το νυφικό της θυμίζει ανατομία και ταυτόχρονα αντανακλά το σώμα του Πλάσματος: κορσέδες σαν πλευρά, στρώσεις σαν ιστούς· ένα φόρεμα-σώμα, φόρεμα-πεπρωμένο. Δύο εκδοχές της ίδιας ανατομίας που συναντιούνται από διαφορετικές διαδρομές. Η ίδια η Elizabeth είναι ένα είδος πλάσματος· μεταμορφώνεται όσο αφήνει τους ρόλους που τη σκέπαζαν. Όπως είπε η Hawley για το όραμά της στο Frankenstein, “εκεί όπου η ανατομία, το χρώμα και η σπονδυλική γραμμή συναντιούνται, αναδύεται μια θεολογία της φύσης”.
Το Πλάσμα φέρει ένα βάρος που δεν του ανήκει. Οι γάζες επάνω του παραπέμπουν σε τελετουργία αναγέννησης, ενώ το πρώτο του παλτό θυμίζει δέρμα άλλης ζωής. Με την εξέλιξή του, το ένδυμά του μαλακώνει: από ωμό κάλυμμα επιβίωσης μετατρέπεται σε προστασία, μια σιωπηλή παραδοχή ανθρωπιάς. Αντίθετα, ο Victor γίνεται σχεδόν τέρας· στο τέλος, τυλιγμένος σε γούνες, μοιάζει περισσότερο με τη “δημιουργία” του παρά με τον εαυτό του.
Κοσμήματα που φωτίζουν χαρακτήρες
Από τα αρχειακά κομμάτια της εταιρίας Tiffany&Co, όπως το ιστορικό Beetle Necklace και το λαμπερό Wade necklace, μέχρι το κόκκινο κομποσκοίνι, τα κοσμήματα προσθέτουν έναν άλλο άξονα νοήματος στο Frankenstein. Σκαραβαίοι που παραπέμπουν στη μεταμόρφωση, μπλε και πράσινα με ορυκτή λάμψη, γήινοι τόνοι καρνελίου που θυμίζουν αίμα και πίστη δημιουργούν έναν κόσμο όπου η λεπτομέρεια γίνεται σύμβολο. Στην ταινία, το κόσμημα δεν υπηρετεί την ιστορική ακρίβεια, υπηρετεί τον χαρακτήρα.
Έτσι, μέσα από το χρώμα και τα χαρακτηριστικά του, τα υφάσματα και τα διαμάντια, η ταινία Frankenstein γίνεται μια ιστορία όχι μόνο για το τι σημαίνει να δημιουργείς ζωή, αλλά και για το πόση ευθύνη κουβαλά όποιος προσπαθεί να της δώσει μορφή.
Φωτογραφίες, Frankenstein
Κείμενο, Λένα Τσομπανίδου / @styl.et
