Ο ναρκισσιστής δεν είναι απλώς ένας εγωκεντρικός άνθρωπος. Είναι κάποιος που ζει μέσα σε έναν καθρέφτη και που μετράει την αξία όσων τον περιτριγυρίζουν με βάση το πόσο ενισχύουν τη δική του εικόνα. Ο ναρκισσιστής δεν θέλει να αγαπηθεί, θέλει να λατρευτεί, δεν επιθυμεί σύνδεση, αλλά τον απόλυτο θαυμασμό. Και όταν αυτό δεν του προσφερθεί άνευ όρων, θυμώνει, κατηγορεί, τιμωρεί.
Αν έχεις αγαπήσει έναν ναρκισσιστή, έχεις βιώσει ήδη συναισθηματική αστάθεια και απαξίωση. Γνωρίζεις ότι χρειάζεται να αποδείξεις ξανά και ξανά ότι είσαι “αρκετή”. Ξέρεις ότι όσο περισσότερο προσπαθείς να τον καταλάβεις, τόσο λιγότερο αναγνωρίζεις τον εαυτό σου μέσα στη σχέση σου μαζί του.
Ας μιλήσουμε, λοιπόν, αληθινά.
Το προφίλ του ναρκισσιστή
Ο όρος “ναρκισσιστής” συχνά χρησιμοποιείται λανθασμένα. Δεν είναι όλοι όσοι αγαπούν τον εαυτό τους τοξικοί. Δεν είναι όλοι όσοι έχουν αυτοπεποίθηση, επικίνδυνοι. Ο ναρκισσιστής δεν αγαπά τον εαυτό του. Τον θεοποιεί. Τον προστατεύει από κάθε πραγματική επαφή με τον πόνο, την ευθύνη, την αδυναμία. Το πρόβλημα με αυτούς τους ανθρώπους δεν είναι η αυτοεκτίμηση. Είναι η παντελής έλλειψη ενσυναίσθησης.
Ο ναρκισσιστής θέλει να ελέγχει τα πάντα. Δεν αντέχει την κριτική. Θέλει να του αναγνωρίζεις διαρκώς τη μοναδικότητά του. Δεν νοιάζεται πραγματικά για το πώς νιώθεις. Χρησιμοποιεί ενοχές, υπεκφυγές, αποστασιοποίηση, εξιδανίκευση ή απαξίωση για να διατηρήσει την εξουσία στη σχέση. Το χειρότερο; Ξέρει να κρύβεται πολύ καλά.
Χειραγώγιση & gaslighting
Ίσως έχεις πιάσει τον εαυτό σου να αμφιβάλλει για την πραγματικότητα.
Να σκέφτεσαι: “Μήπως είμαι υπερβολική; Μήπως φταίω εγώ; Μήπως το φαντάστηκα;” Αυτό είναι το gaslighting: η χειραγώγηση που σε κάνει να αμφιβάλλεις για τον ίδιο σου τον εαυτό.
Ένας ναρκισσιστής θα αρνηθεί πως είπε κάτι που σε πλήγωσε. Θα πει πως “είσαι υπερευαίσθητη”, “δεν έχεις χιούμορ”, “ψάχνεις αφορμές να τσακωθείς”. Θα σε κάνει να αισθάνεσαι “λίγη” που ένιωσες πληγωμένη. Και αυτό είναι μια ξεκάθαρη μορφή συναισθηματικής κακοποίησης, με στόχο να σε ελέγξει και να σε αποδυναμώσει. Αν βρίσκεσαι σε τέτοια σχέση, πρέπει να θυμάσαι ότι α συναισθήματά σου είναι αληθινά, η διαίσθησή σου είναι πολύτιμη, δεν είσαι τρελή και δεν φαντάζεσαι πράγματα.
Να γιατί μπλέκεις με ναρκισσιστές
Είναι πολύ εύκολο να μπλέξεις με έναν ναρκισσιστή. Γιατί είναι γοητευτικοί στην αρχή, γιατί σε κάνουν να νιώθεις ξεχωριστή,
γιατί ξέρουν να ελίσσονται, να μιλούν όμορφα, να “διαβάζουν” τις ανάγκες σου, μέχρι να τις χρησιμοποιήσουν εναντίον σου. Και έτσι εγκλωβίζεσαι σε μια “δήθεν” αγάπη και είναι δύσκολο να απαγκιστρωθείς. Κι αυτό γιατί μεγάλωσες με την ιδέα ότι η αγάπη πονάει. Ότι πρέπει να προσπαθείς, για να την αξίζεις. Ότι πρέπει να θυσιάζεις τον εαυτό σου για να κρατήσεις κάποιον δίπλα σου.
Όμως η αγάπη δεν είναι θυσία. Είναι μοίρασμα. Γιατί η θυσία κουβαλά πόνο. Ενώ το μοίρασμα γεννά χαρά. Όταν αγαπάς αληθινά, δεν “θυσιάζεσαι” για τον άλλον. Δεν “εξαφανίζεσαι”, δεν μικραίνεις, δεν εξαντλείσαι. Δεν παραιτείσαι από τα δικά σου θέλω, για να κρατήσεις τον άλλον. Αντιθέτως, στέκεσαι δίπλα του. Με τις δικές σου ανάγκες και τις δικές του. Με την αλήθεια σου, όχι με την αυτοκατάργησή σου. Η αγάπη είναι να δίνεις, ναι, αλλά να έχεις και κάποιον να σε κρατάει όταν λυγίζεις. Να προσφέρεις, αλλά και να σου προσφέρουν. Να μοιράζεσαι το δρόμο, όχι να τον περπατάς μονάχος για δύο.
Πώς να τον αντιμετωπίσεις
- Θέσε τα όρια σου. Ο ναρκισσιστής δεν σέβεται όρια. Θέτοντας τα όριά σου δεν το κάνεις για να τον αλλάξεις, το κάνεις για να προστατευτείς. Μάθε να λες “όχι”. Μάθε να αποχωρείς. Μάθε να μην εξηγείς ξανά και ξανά κάτι που εκείνος αρνείται να καταλάβει.
- Μην μπεις στον ρόλο του “θεραπευτή”. Δεν είναι δική σου ευθύνη να τον αλλάξεις. Δεν μπορείς να τον “σώσεις”, γιατί δεν είναι το τραύμα του το πρόβλημα αλλά η άρνησή του να το δει.
- Αντιμετώπισε τη χειραγώγηση κρατώντας σημειώσεις. Προσπαθεί τις περισσότερες φορές να σε κάνει να νιώθεις τρελή.Όταν αμφιβάλλεις για την πραγματικότητα, σημείωνε. Τι ειπώθηκε, πότε, πώς ένιωσες. Θα σε βοηθήσει να θυμάσαι ότι δεν “τρέλανες” εσύ την αλήθεια, εκείνος την διαστρέβλωσε.
- Μην περιμένεις συναισθηματική δικαίωση. Ο ναρκισσιστής δεν έχει την ικανότητα να μπει στα παπούτσια σου. Ούτε να σε νιώσει, ούτε να σε καταλάβει. Αν προσπαθήσεις να του εξηγήσεις πώς ένιωσες, συχνά θα καταλήξεις πιο πληγωμένη. Στρέψε την ανάγκη για κατανόηση σε φίλους, σε κάποιον θεραπευτή ή σε σένα την ίδια. Μην περιμένεις από τον λάθος άνθρωπο τη σωστή αντίδραση.
- Η σημασία της ψυχολογικής υποστήριξης. Το να απομονωθείς δεν είναι λύση γιατί έτσι εκείνος αποκτά περισσότερο έλεγχο πάνω σου. Μίλα σε έναν φίλο που εμπιστεύεσαι. Αν μπορείς, απευθύνσου σε έναν ειδικό. Μόνη σου ίσως να τα καταφέρεις. Με στήριξη, θα τα καταφέρεις πιο γρήγορα και με λιγότερες πληγές.
- Μείνε συναισθηματικά ήρεμη. Ο ναρκισσιστής παίζει με τα κουμπιά σου επιδιώκοντας να σε ταράξει, θέλει να σε δει να ξεσπάς, να χάνεις τον έλεγχο του εαυτού σου. Μην του δώσεις αυτή τη νίκη και αυτή την ευχαρίστηση. Όσο κι αν σε πονά, δείχνοντάς του ότι παραμένεις ήρεμη, του αφαιρείς αυτή την εξουσία που τόσο έχει ανάγκη.
- Εστίασε σε σένα. Ο ναρκισσιστής δεν αντέχει να τον “ξεγυμνώνεις” και να τον κατηγορείς. Αν το κάνεις αυτό, θα αρχίσει να σου δημιουργεί προβλήματα και να παίζει με το μυαλό σου. Εστιάζοντας στον εαυτό σου και στις ανάγκες σου, τον αποδυναμώνεις σταδιακά και κυρίως τους αφαιρείς ολοένα τον έλεγχό του πάνω σου.
Η αγάπη δεν πονάει ποτέ
Μην αφήσεις κανέναν να σε πείσει, ότι πρέπει να μικρύνεις για να χωρέσεις σε μια αγάπη. Μην πιστέψεις ποτέ ότι αξίζεις λιγότερο, επειδή κάποιος δεν είχε την ικανότητα να σε δει. Δεν είναι η αγάπη που πονάει.
Είναι η προσκόλληση σε λάθος ανθρώπους, σε λάθος ελπίδες, σε λάθος υποσχέσεις.
Αν έχεις επιβιώσει από έναν ναρκισσιστή, δεν είσαι αδύναμη. Είσαι γενναία. Γιατί κράτησες μέσα σου μια ευαισθησία που ο κόσμος χρειάζεται απεγνωσμένα. Γιατί ενώ σε αποσύνδεσαν από σένα, εσύ επέλεξες να ξανασυναντήσεις τον εαυτό σου. Και ίσως, το πιο γενναίο από όλα, είναι ότι έμαθες να αγαπάς χωρίς να διαλύεσαι. Να νοιάζεσαι χωρίς να αδειάζεις. Να συγχωρείς, αλλά να μη ξεχνάς ποια είσαι.
Γιατί αυτός ο κόσμος δεν σώζεται από ναρκισσιστές. Σώζεται από ανθρώπους που είχαν κάθε λόγο να γίνουν σκληροί, και όμως παρέμειναν φωτεινοί. Δεν είναι κακό να αγαπάς βαθιά. Κακό είναι να ξεχνάς ποια είσαι, προσπαθώντας να αποδείξεις ότι αξίζεις αγάπη. Δε γεννήθηκες για να σε λατρεύουν. Γεννήθηκες για να σε αγαπούν. Χωρίς φόβο, χωρίς παιχνίδια, χωρίς ρόλους.
Κεντρική φωτογραφία Andrey Novik
Kείμενο της Επικοινωνιολόγου και Certified Life & Business Coach Αφροδίτης Χόντου.
