Ένας από τους πιο πλέον σημαντικούς Ιάπωνες εικαστικούς της γενιάς του, ο Tetsuya Ishida γίνεται για πρώτη φορά γνωστός στο Ευρωπαϊκό κοινό με την αναδρομική έκθεση που φιλοξενείται στη γκαλερί Gagosian στο Παρίσι. Αν και η καριέρα του διήρκεσε λιγότερο από μία δεκαετία, ο Ishida άφησε ένα δυστοπικό έργο που σήμερα μοιάζει σχεδόν προφητικό καθώς εξερευνά τη σχέση του ανθρώπου με την εργασία, την τεχνολογία και την κοινωνική αποξένωση.
Ο ίδιος ο Tetsuya Ishida λέει για το έργο του: “Στην αρχή ήταν μια αυτοπροσωπογραφία. Προσπάθησα να μετατρέψω τον αδύναμο, αξιολύπητο, αγχωμένο εαυτό μου σε κάτι που θα μπορούσε κανείς να γελάσει. Στη συνέχεια κατάλαβα ότι αυτός ο εαυτός δεν ήμουν μόνο εγώ, αλλά οι καταναλωτές, οι εργαζόμενοι, οι άνθρωποι της πόλης, οι Ιάπωνες”.
Οι πίνακες του Tetsuya Ishida είναι άμεσα αναγνωρίσιμοι: άνθρωποι που συγχωνεύονται με μηχανές, σώματα που μετατρέπονται σε έπιπλα, εργοστάσια ή οχήματα, μαθητές και υπάλληλοι εγκλωβισμένοι σε αντικείμενα της καθημερινότητας, υπερρεαλιστικές εικόνες ζωγραφισμένες με σχεδόν φωτογραφική ακρίβεια.
Δεν πρόκειται για φαντασία με την κλασική έννοια του υπερρεαλισμού. Είναι μεταφορές για το πώς η σύγχρονη κοινωνία μετατρέπει τον άνθρωπο σε εργαλείο. Το έργο του περιστρέφεται γύρω από την αποξένωση, την πίεση της εργασίας, την κοινωνική συμμόρφωση, την εκπαίδευση ως μηχανισμό παραγωγής, τον καταναλωτισμό, τη μοναξιά στις μεγαλουπόλεις, την ψυχική κόπωση.
Το βάρος της κανονικότητας στο έργο του Tetsuya Ishida
Η έκθεση λειτουργεί σαν μια συνοπτική αναδρομή. Περιλαμβάνει έργα από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μέχρι λίγο πριν από τον θάνατό του, ώστε να φανεί πώς εξελίχθηκε το εικαστικό του αφήγημα. Τα έργα που έχουν επιλεγεί δεν είναι μόνο τα πιο αναγνωρίσιμα όπου ο άνθρωπος γίνεται μηχανή. Υπάρχουν και πίνακες που μιλούν για την οικογένεια, την κατανάλωση, την εκπαίδευση και την καθημερινότητα. Έτσι καταλαβαίνουμε ότι ο Tetsuya Ishida δεν ζωγράφιζε απλώς εφιάλτες, ζωγράφιζε ολόκληρο το οικοσύστημα της σύγχρονης ζωής.
Αν ήθελα να ξεχωρίσω ένα έργο της έκθεσης αυτό θα ήταν το Convenience Store Mother and Child του 1996. Μέσα σε ένα καλάθι αγορών βρίσκεται ένας ενήλικος άνθρωπος κουλουριασμένος σαν βρέφος. Πίσω του στέκεται μια γυναίκα που κρατά τρυφερά το κεφάλι του, αλλά ταυτόχρονα περνά από πάνω του ένα scanner, σαν να σκανάρει ένα προϊόν στο ταμείο. Αυτή η διπλή χειρονομία είναι αριστουργηματική. Το ένα χέρι είναι μητρικό, το άλλο είναι επαγγελματικό. Η ίδια πράξη είναι ταυτόχρονα φροντίδα και εμπορευματοποίηση.
Οι επιμελητές της έκθεσης επισημαίνουν και μια ακόμη αναφορά: η στάση των δύο μορφών θυμίζει την Pietà του Michelangelo. Δηλαδή τη μητέρα που κρατά το σώμα του παιδιού της. Μόνο που εδώ, αντί για μια ιερή σκηνή, έχουμε ένα κατάστημα convenience store και ένα scanner barcode. Ο Tetsuya Ishida δεν καταγγέλλει απλώς τον καταναλωτισμό. Δείχνει πώς ακόμη και οι πιο πρωταρχικές ανθρώπινες σχέσεις μπορούν να μεταφραστούν στη γλώσσα της αγοράς. Η Gagosian, στο κείμενο της έκθεσης, δίνει επίσης ιδιαίτερη έμφαση στο ότι οι εικόνες του λειτουργούν ταυτόχρονα ψυχολογικά και κοινωνιολογικά. Δεν είναι μόνο προσωπικές αγωνίες ούτε μόνο κοινωνική κριτική, είναι οι δύο αυτές διαστάσεις μαζί.
Ο Tetsuya Ishida Γεννήθηκε το 1973 στην πόλη Γιαϊζού της Ιαπωνίας. Μετά τις σπουδές του εργάστηκε περιστασιακά, ενώ παράλληλα ζωγράφιζε ασταμάτητα. Πέθανε το 2005, μόλις στα 31 του χρόνια. Ο ίδιος έζησε τη λεγόμενη “Χαμένη Δεκαετία” της Ιαπωνίας μετά την οικονομική κατάρρευση των αρχών της δεκαετίας του 1990, και αυτό διαπερνά σχεδόν κάθε έργο του.
Ανήκοντας σε εκείνους τους ζωγράφους που αποκαλύπτονται αργά και κάθε πίνακας του μοιάζει με μικρό διήγημα και ενώ οι ιδέες του είναι σχεδόν φιλοσοφικές, ο Tetsuya Ishida δεν ζωγραφίζει ποτέ αφηρημένες έννοιες. Δεν ζωγραφίζει την “αποξένωση”, ζωγραφίζει έναν άνθρωπο που κοιμάται. Δεν ζωγραφίζει την “εμπορευματοποίηση”, ζωγραφίζει μια μητέρα που ακουμπά τρυφερά το παιδί της την ίδια στιγμή που το σκανάρει. Αυτή η ικανότητά του να μετατρέπει μια κοινωνική ιδέα σε μια εικόνα που δεν ξεχνιέται είναι αυτό που τον κάνει τόσο σπουδαίο ζωγράφο. Το όνομα του σε μια ελεύθερη μετάφραση μπορεί να αποδοθεί ως “εκείνος που προχωρά μέχρι τέλους” και ξέρουμε ότι την ζωγραφική του την προχώρησε εμμονικά μέχρι τέλους.
Όσοι βρεθείτε στο όμορφο Παρίσι αξίζει να επισκεφθείτε την Gagosian μέχρι τις 31 Ιουλίου.
Φωτογραφίες, Gagosian
Κείμενο, Μίνα Καραγιάννη Μουσειολόγος–Επιμελήτρια @museum.ephemera
