Από τις εμπειρίες που μας αφήνουν άφωνους, που μας προσκαλούν να αναθεωρήσουμε όσα θεωρούσαμε δεδομένα είναι η επαφή με το έργο του James Turrell, ενός εικαστικού που έχει αφιερώσει τη ζωή του στο φως. Δεν είναι το φως που απλώς φωτίζει ένα αντικείμενο, αλλά το φως ως υλικό, ως εμπειρία, ως αποκάλυψη από μόνο του. Έτσι, όταν μαθαίνουμε πως ο Turrell παρουσίασε την εκατοστή Skyspace εγκατάστασή του, με τίτλο “As Seen Below – The Dome” στο Μουσείο Τέχνης ARoS στο Aarhus της Δανίας, η περιέργεια μάς οδηγεί να ανακαλύψουμε περισσότερα.
Η μαγεία της αντίληψης: Όσα μας διδάσκει ο James Turrell
Ο James Turrell δεν ζωγραφίζει με πινέλα, αλλά με φως. Τα έργα του μας καλούν να νιώσουμε το φως με έναν σχεδόν απτό τρόπο, να αντιληφθούμε την “υλικότητά” του. Για δεκαετίες, δημιουργεί χώρους όπου ο ουρανός μετατρέπεται σε ένα ζωντανό έργο τέχνης, αλλάζοντας την αντίληψή μας για το χρώμα και το βάθος. Από ερήμους μέχρι μητροπόλεις, κάθε Skyspace είναι μια πρόσκληση σε έναν εσωτερικό διάλογο με το οπτικό μας σύστημα. “Δεν ήθελα να χρησιμοποιήσω το φως για να αποκαλύψω πράγματα. Ήθελα το φως να είναι η ίδια η αποκάλυψη. Ήθελα να βιώσω την υλικότητα του φωτός, να το νιώσω, να λουστώ μέσα του”, όπως ο ίδιος έχει πει χαρακτηριστικά.
“As Seen Below – The Dome”: Ένα ταξίδι στο υπερπέραν
Η νέα εγκατάσταση, “As Seen Below – The Dome”, είναι ένα από τα πιο φιλόδοξα έργα του James Turrell και το μεγαλύτερο Skyspace που έχει δημιουργήσει ποτέ σε περιβάλλον μουσείου. Φανταστείτε: Μια υπόγεια δομή, 16 μέτρα ύψος και 40 μέτρα διάμετρο, ενσωματωμένη κάτω από έναν καταπράσινο λόφο στο πάρκο του μουσείου ARoS. Η είσοδος γίνεται μέσα από έναν διάδρομο που σε οδηγεί μακριά από τον εξωτερικό κόσμο, βαθιά μέσα στη γη, προετοιμάζοντας τις αισθήσεις σου για αυτό που θα ακολουθήσει.
Μπαίνοντας στην κυκλική αίθουσα, η διακόσμηση απουσιάζει. Το βλέμμα σου στρέφεται αμέσως στην κορυφή, όπου ένα μεγάλο κυκλικό άνοιγμα, ένα «μάτι» από νορβηγικό γρανίτη, πλαισιώνει τον ανοιχτό ουρανό. Αυτό το άνοιγμα είναι το κεντρικό σημείο του έργου. Γύρω σου, πάνω από 1.100 LED φωτιστικά λούζουν τον χώρο με μεταβαλλόμενες αποχρώσεις. Το αποτέλεσμα; Ο ουρανός πάνω σου αρχίζει να “χορεύει”, να αλλάζει χρώματα –από μπλε σε πράσινο, ροζ, ακόμα και μοβ– όχι επειδή ο πραγματικός ουρανός αλλάζει τόσο δραματικά, αλλά επειδή τα φώτα στο εσωτερικό του θόλου τον κάνουν να μοιάζει έτσι.
Ο James Turrell εμπνεύστηκε ακόμα και από το Βόρειο Σέλας της περιοχής, μεταφράζοντας τις φευγαλέες χρωματικές του μετατοπίσεις σε ένα σουρεαλιστικό, αισθητηριακό περιβάλλον κατά την ανατολή και τη δύση του ήλιου. Αυτή η εμπειρία είναι μια πρόκληση για την αντίληψή σου, μια υπενθύμιση ότι αυτό που βλέπουμε είναι συχνά τόσο υποκειμενικό όσο και αντικειμενικό. “Η αρχιτεκτονική φέρνει τον ουρανό κοντά, έτσι συνειδητοποιείς ότι η ίδια η πράξη του να βλέπεις είναι το έργο τέχνης”, εξηγεί ο Turrell.
Μια μοναδική εμπειρία
Το Skyspace”As Seen Below – The Dome” δεν είναι ένα έργο που απλώς το κοιτάς. Είναι ένα έργο στο οποίο εισέρχεσαι, ένα ταξίδι από τη γη στον ουρανό, όπως το περιγράφει ο ίδιος ο James Turrell. Δεν υπάρχουν δύο επισκέψεις που να είναι ακριβώς ίδιες. Οι ανεπαίσθητες αλλαγές στο φως, ένας ξαφνικός άνεμος, μια φευγαλέα ματιά σε ένα πουλί που πετάει ψηλά, ακόμα και ο ήχος ενός μακρινού τηλεφώνου, μπορούν να δημιουργήσουν μια μοναδική εμπειρία στον χρόνο και τον χώρο.
Αυτή η εγκατάσταση ολοκληρώνει μια σημαντική επέκταση του μουσείου ARoS, προσθέτοντας ένα νέο στρώμα στην ήδη πλούσια συλλογή του. Είναι μια πρόσκληση να σταματήσουμε, να αναπνεύσουμε και να βιώσουμε την ομορφιά της αντίληψης. Ο James Turrell μας υπενθυμίζει ότι η τέχνη δεν βρίσκεται πάντα σε έναν πίνακα ή ένα γλυπτό, αλλά μπορεί να κρύβεται στην ίδια την εμπειρία του να βλέπεις τον κόσμο με νέα μάτια. Μια επίσκεψη εκεί, μοιάζει με διαλογισμό, μια ευκαιρία να ξεφύγεις από την καθημερινότητα και να αφεθείς στη μαγεία του φωτός.
Φωτογραφίες, ARoS
Κείμενο, Άννα Πατσέλλη
