Ο συναρπαστικός αρχέγονος κόσμος της εμβληματικής εικαστικού Emily Kam Kngwarray ξεδιπλώνεται στην Tate Modern που διοργανώνει μια μεγάλη έκθεση αφιέρωμα στη μνημειακή τέχνη της με έργα που αντικατοπτρίζουν τη ζωή της ως αυτόχθoνα της βόρειας Αυστραλίας. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες ζωγράφους παγκοσμίως που αναδείχθηκε στα τέλη του 20ού αιώνα.
Η Emily Kam Kngwarray (1910-1996) έζησε στο Alhalker στην περιοχή Sandover του αυστραλιανού βορρά. Έμαθε την τέχνη του μπατίκ στα 60 της στο πλαίσιο ενός εκπαιδευτικού προγράμματος. Όλες οι εικόνες που είχε στο μυαλό της από την άνυδρη περιοχή στην οποία ζούσε ξαφνικά πέρασαν πρώτα στο ύφασμα και μετά στον καμβά. Οι ρίζες των φυτών έγιναν πολύχρωμες δαιδαλώδεις γραμμές. Οι καμπύλες των λόφων οριοθέτησαν την εικονοποίηση.
Η τέχνη της Emily Kam Kngwarray ενσαρκώνει τη λεπτομερή γνώση της για τους τόπους όπου γεννήθηκε, μεγάλωσε και πέρασε όλη της τη ζωή ως θεματοφύλακας της αρχαίας γνώσης των ιθαγενών. Η βιωματική της εμπειρία και οι πολιτισμικές της συνδέσεις με τον τόπο της μεταφράστηκαν σε ζωντανά μπατίκ για να εξελιχθούν σε μνημειώδεις πίνακες αποτυπωμένους σε καμβά γεμάτους με πολυεπίπεδα μοτίβα που αντιπροσωπεύουν φυτά, ζώα και γεωλογικά χαρακτηριστικά που σχημάτισαν τα οικοσυστήματα της ερήμου γύρω της. Για τους Αβορίγινες της Αυστραλίας η έννοια του τόπου οροθετείται από τη γη, τον ουρανό, τα νερά και τα πνεύματα με τα οποία είναι βαθιά συνδεδεμένοι επί αμέτρητες γενιές. Η “χώρα” για αυτούς παραμένει ένας ζωντανός κοινός τόπος πνευματικής, κοινωνικής και γεωγραφικής προέλευσης.
Οι Αβορίγινες της Αυστραλίας
Για να δεις με τα μάτια του μυαλού την τέχνη της Emily Kam Kngwarray πρέπει να ξέρεις την ιστορία των Αβορίγινων. Αν και η λέξη αβορίγινας προσδιορίζει τον αυτόχθονα κάτοικο ενός τόπου στο μυαλό έρχονται πρώτα οι αβορίγινες της Αυστραλίας. Στα τέλη του 18ου αιώνα υπήρχαν 400.000 περίπου αυτόχθονες Αβορίγινες, χωρισμένοι σε 500 περίπου διαφορετικές φυλές με διαφορετικές διαλέκτους, από τις οποίες επιζούν ελάχιστες. Αυτές οι φυλές ζούσαν νομαδική ζωή ταξιδεύοντας ασταμάτητα και κρατώντας πιστά τις προφορικές και εικαστικές παραδόσεις τους. Η επαφή των αυτόχθονων Αυστραλών με τους Ευρωπαίους αποίκους υπήρξε καταλυτική, καθώς υπέστησαν μεταβολικές διαταραχές που επέβαλαν οι νέες διατροφικές συνήθειες. Οι αυτόχθονες κάτοικοι της Αυστραλίας πίστευαν και εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η Γη είναι κατοικημένη από τα προγονικά πνεύματα, και αυτό αποτυπώνεται στο συναρπαστικά συγκινητικό έργο της Emily Kam Kngwarray.
Η τελετουργική τέχνη της Emily Kam Kngwarray
Η εισαγωγή του μπατίκ σηματοδότησε μια νέα εποχή για τις Αβορίγινες γυναίκες στα βόρεια εδάφη της Αυστραλίας. Μέχρι τότε, ο ρόλος τους ήταν να βοηθούν τους άνδρες ζωγράφους και μόνον ελάχιστες δημιουργούσαν τα δικά τους έργα. Το 1978, η Kngwarreye και άλλες Αβορίγινες ίδρυσαν την Ομάδα Μπατίκ Γυναικών Utopia, που αποτελούνταν από περίπου 21 γυναίκες.
Ως πρεσβύτερη προγονική θεματοφύλακας της φυλής Anmatyerr, η Emily Kam Kngwarray ζωγράφιζε για δεκαετίες για τελετουργικούς σκοπούς στην περιοχή της Ουτοπίας. Έγινε γνωστή για την ακριβή και λεπτομερή προσέγγισή της. Δούλεψε με μπατίκ για 11 χρόνια μέχρι το 1988, όταν ήρθε σε επαφή με τα ακρυλικά. Δημιούργησε περισσότερους από 3.000 ακρυλικούς πίνακες τα επόμενα οκτώ χρόνια. Και έγινε μια από τις πιο εξέχουσες και επιτυχημένες εικαστικούς στην ιστορία της τέχνης των ιθαγενών της Αυστραλίας. Είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη για το ότι ήταν γυναίκα εικαστικός στην κοινωνία των Αβορίγινων, για το ότι άρχισε να ζωγραφίζει σε τόσο προχωρημένη ηλικία, και για την παραγωγικότητά της. Kατά τη διάρκεια των ετών που εργάστηκε ως εικαστικός, δημιούργησε περισσότερους από 3.000 πίνακες.
Η δεύτερη ζωγραφική περίοδος της Emily Kam Kngwarray
Η Kngwarreye περιέγραψε κάποτε τη μετάβασή της στη ζωγραφική με ακρυλικά ως μια λιγότερο επίπονη διαδικασία που ταίριαζε καλύτερα στην προχωρημένη ηλικία της: “Στην αρχή έκανα μπατίκ, και μετά από αυτό έμαθα όλο και περισσότερα και μετά όταν στράφηκα στη ζωγραφική ήταν για πάντα. Παράτησα το ύφασμα για να αποφύγω όλο το βράσιμο για να βγει το κερί. Έγινα λίγο τεμπέλα, το παράτησα επειδή ήταν πάρα πολύ σκληρή δουλειά. Τελικά το βαρέθηκα. Δεν ήθελα να συνεχίσω με τη σκληρή δουλειά που απαιτούσε το μπατίκ, να βράζω το ύφασμα ξανά και ξανά, να ανάβω φωτιές και να χρησιμοποιώ όλη τη σκόνη σαπουνιού, ξανά και ξανά. Η όρασή μου επιδεινώθηκε καθώς μεγάλωνα, και εξαιτίας αυτού παράτησα το μπατίκ σε μετάξι, ήταν πια καλύτερο για μένα απλώς το να ζωγραφίζω”.
Η μέθοδος της Emily Kam Kngwarray ήταν να τοποθετεί μεγάλα τμήματα καμβά στο έδαφος και να κάθεται πάνω τους. Εφάρμοζε χρώμα χρησιμοποιώντας ένα μακρύ πινέλο για να φτάσει κατά μήκος και μέσα στη δημιουργία. Σε μια αφήγηση, ένας έμπορος εξήγησε την παρουσία εικόνας σκύλου μέσα σε έναν συγκεκριμένο πίνακα ως φυσικό μέρος της μεθόδου της στο επίπεδο του εδάφους. Η ίδια είπε σχετικά: “Ο σκύλος περπάτησε πάνω του” και δεν θα μπορούσε να την νοιάζει λιγότερο.
Η Emily Kam Kngwarray ήταν παραγωγική μέχρι το τέλος της ζωή της το 1996. Tον τελευταίο χρόνο ζωγράφισε το Anwerlarr anganenty, που μεταφράζεται ως “Μεγάλο γλυκό που ονειρεύεται”, σε έναν τεράστιο καμβά με διαστάσεις 8×3 μέτρα. Τις δύο τελευταίες εβδομάδες της ζωής της, η Emily Kam Kngwarray ζήτησε από τον ανιψιό της Fred Torres υλικά για να δημιουργήσει μια σειρά έργων που είναι γνωστή σήμερα ως My Country – Final Series, 1996. “Χωρίς άλλα υλικά, βούτηξε το πινέλο gesso μιας ίντσας σε ένα δοχείο με χρώμα. Τις επόμενες μέρες η Emily ζωγράφισε 24 καμβάδες όπως δεν είχε κάνει ποτέ πριν” ανέφερε γκαλερίστας ιθαγενών καλλιτεχνών, περιγράφοντας την εξαιρετική ώθηση για δημιουργία που είχε η Emily λίγο πριν φύγει από τη ζωή.
Η έκθεση της Emily Kam Kngwarray στην Tate Modern θα διαρκέσει μέχρι τον Ιανουάριο του 2026.
Κεντρική φωτογραφία, Pace Gallery
Κείμενο, Μίνα Καραγιάννη Μουσειολόγος – Επιμελήτρια / @museum.ephemera
