Η φωτογραφία και οι πειραματισμοί του διάσημου εκπροσώπου του Bauhaus László Monoly-Nagy βρίσκονται στο επίκεντρο της νέας έκθεσης με τίτλο “László Moholy-Nagy. Light Play” που φιλοξενείται για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο MOMUS-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης. Στα 68 φωτογραφικά έργα που συγκεντρώνει η έκθεση, πρωταγωνιστούν σχήματα και σώματα που αιωρούνται, βλέμματα, σκιές, χειρονομίες και διαφάνειες, φωτίζοντας τη ριζοσπαστική συμβολή του Moholy-Nagy στη φωτογραφία, το φιλμ και τις πειραματικές τέχνες του 20ου αιώνα.
Παράλληλα, στην έκθεση αυτή αναδεικνύεται και η διαχρονική επίδραση του Bauhaus στη σύγχρονη καλλιτεχνική και εφαρμοσμένη δημιουργία: φωτογράμματα, φωτομοντάζ, πειραματικές φωτογραφικές λήψεις από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, όπου έζησε και εργάστηκε ο László Moholy-Nagy, ασπρόμαυρες, έγχρωμες φωτογραφίες και φιλμ, προσφέρουν στο κοινό της έκθεσης μια ολοκληρωμένη εμπειρία.
László Moholy-Nagy: Διευρύνοντας τον όρο φωτογραφία
Ο László Moholy-Nagy δεν αντιμετώπιζε τη φωτογραφία ως μέσο για να καταγράψει την πραγματικότητα, αλλά ως εργαλείο για να τη διερευνήσει και να την επανεφεύρει. Αυτή ήταν η μεγάλη του τομή. Τα στοιχεία που τον έκαναν πρωτοπόρο ήταν τα εξής: Φωτογράφιζε από πολύ ψηλά ή πολύ χαμηλά, ανατρέποντας τον συνηθισμένο τρόπο θέασης. Πειραματίστηκε με το φως γιατί πίστευε ότι το φως είναι το βασικό «υλικό» της φωτογραφίας και όχι απλώς το μέσο που φωτίζει το θέμα.
Τα πασίγνωστα Photograms, όπου δημιουργούσε εικόνες χωρίς φωτογραφική μηχανή, τοποθετώντας αντικείμενα πάνω σε φωτοευαίσθητο χαρτί και εκθέτοντάς τα στο φως. Έτσι προέκυπταν αφηρημένες συνθέσεις από σκιές και διαφάνειες. Το πιο ήταν ότι θεωρούσε πως η φωτογραφία δεν είναι μόνο καλλιτεχνική έκφραση αλλά και ένα σύγχρονο μέσο που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο. Η πιο γνωστή ιδέα του László Moholy-Nagy ήταν ότι η φωτογραφία δεν πρέπει να μιμείται τη ζωγραφική. Αντίθετα, πρέπει να αξιοποιεί τις δικές της μοναδικές δυνατότητες: το φως, την κίνηση, την προοπτική και τον χρόνο. Αυτή η αντίληψη επηρέασε βαθιά τη μοντέρνα φωτογραφία και συνεχίζει να είναι εμφανής στη διαφήμιση, τη φωτογραφία δρόμου, το graphic design και τον κινηματογράφο.
Αυτός ήταν ο László Moholy-Nagy
Ο László Moholy-Nagy γεννήθηκε στο τέλος του 19ου αιώνα (1895-1946) στην Ουγγαρία και ενώ αρχικά σπούδασε νομικά τελικά έμελλε να γίνει ένας από τους πιο επιδραστικούς καλλιτέχνες, σχεδιαστές και θεωρητικούς του 20ου αιώνα. Το όνομά του είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το κίνημα του Bauhaus, όπου συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης αντίληψης για τον σχεδιασμό, τη φωτογραφία και την εκπαίδευση στις τέχνες.
Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο στράφηκε στην τέχνη και εγκαταστάθηκε στη Γερμανία. Το 1923 προσκλήθηκε από τον Walter Gropius να διδάξει στο Bauhaus, αντικαθιστώντας τον Johannes Itten. Όταν οι Ναζί έκλεισαν το Bauhaus το 1933, ο Moholy-Nagy εγκατέλειψε τη Γερμανία και το 1937 ίδρυσε στο Σικάγο το New Bauhaus, το οποίο εξελίχθηκε αργότερα στο Institute of Design. Έτσι, ενώ στη Γερμανία η διδασκαλία της μοντέρνας τέχνης μπορούσε να θεωρηθεί πράξη αντίστασης, στις Ηνωμένες Πολιτείες αποτέλεσε ευκαιρία για ανανέωση και εξέλιξη. Η επιρροή του στην αμερικανική εκπαίδευση στον σχεδιασμό υπήρξε τεράστια.
Παραμένοντας και σήμερα σημαντικός
Ο Moholy-Nagy πίστευε ότι η τέχνη πρέπει να αξιοποιεί τις νέες τεχνολογίες και ο καλλιτέχνης οφείλει να κατανοεί τα υλικά και τα μέσα παραγωγής. Ακόμη, ότι η φωτογραφία, ο κινηματογράφος, η γραφιστική και ο βιομηχανικός σχεδιασμός αποτελούν ισότιμες μορφές δημιουργίας. Επίσης, και πολύ σημαντικό, ότι η εκπαίδευση πρέπει να καλλιεργεί την πειραματική σκέψη και όχι απλώς την τεχνική δεξιότητα.
Μία από τις πιο γνωστές φράσεις του László Moholy-Nagy είναι: “Ο αναλφάβητος του μέλλοντος δεν θα είναι εκείνος που δεν ξέρει να διαβάζει, αλλά εκείνος που δεν ξέρει να χρησιμοποιεί τη φωτογραφία”. Η φράση αυτή αποτυπώνει πόσο νωρίς αντιλήφθηκε τη σημασία της οπτικής επικοινωνίας. Ήταν από τους πρώτους που αντιμετώπισαν τη φωτογραφία, το φως, την κίνηση και την τεχνολογία όχι απλώς ως εργαλεία, αλλά ως νέες γλώσσες καλλιτεχνικής έκφρασης.
Να πούμε εδώ ότι το Bauhaus ήταν μια γερμανική σχολή τέχνης και αρχιτεκτονικής που ιδρύθηκε το 1919 με στόχο να φέρει κοντά την τέχνη, τη χειροτεχνία και τη βιομηχανία. Προώθησε τον απλό, λειτουργικό σχεδιασμό και επηρέασε βαθιά την αρχιτεκτονική, τα έπιπλα, τη γραφιστική και τα καθημερινά αντικείμενα. Παρότι η σχολή έκλεισε το 1933, οι ιδέες της διαδόθηκαν σε όλο τον κόσμο και σήμερα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα θεμέλια του σύγχρονου design και της μοντέρνας αρχιτεκτονικής.
Τοποθετώντας τον László Moholy-Nagy στο παραπάνω πλαίσιο καταλαβαίνουμε ότι δεν ήταν απλώς ζωγράφος ή φωτογράφος αλλά υπήρξε ένας οραματιστής που προέβλεψε τη σημασία της οπτικής κουλτούρας και της διεπιστημονικής δημιουργίας σε μια εποχή όπου αυτά μόλις άρχιζαν να αναδύονται. Το 1933 δεν ήταν απλώς δύσκολο ήταν επικίνδυνο. Με την άνοδο του ναζιστικού καθεστώτος, η ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης περιορίστηκε δραστικά και κάθε μορφή μοντέρνας τέχνης που δεν ταίριαζε στην επίσημη ιδεολογία χαρακτηριζόταν “εκφυλισμένη”.
Το Bauhaus, που δίδασκε την ελεύθερη δημιουργία, τον πειραματισμό και την ανοιχτή ανταλλαγή ιδεών, βρέθηκε στο στόχαστρο και αναγκάστηκε να κλείσει. Πολλοί δάσκαλοι και φοιτητές εγκατέλειψαν τη Γερμανία για να συνεχίσουν το έργο τους αλλού. Ο László Moholy-Nagy πήγε στην Αμερική σε μια εποχή δύσκολη οικονομικά και όχι ιδεολογικά. Πολλές από τις ιδέες του για την ενσωμάτωση τέχνης, τεχνολογίας και σχεδιασμού εξακολουθούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούμε και επικοινωνούμε σήμερα.
Μία επίσκεψη στην γοητευτική Θεσσαλονίκη και το πρωτοπόρο μουσείο MOMUS μέχρι τις 15 Νοέμβρη θα σας πείσει για του λόγου το αληθές.
Φωτογραφίες, MOMUS
Κείμενο, Μίνα Καραγιάννη Μουσειολόγος–Επιμελήτρια @museum.ephemera
