Το έργο του πολύ σημαντικού Έλληνα εικαστικού Λουκά Σαμαρά φιλοξενείται στην γκαλερί The Intermission στον Πειραιά, στην πρώτη ατομική παρουσίαση στην Ελλάδα έπειτα από είκοσι χρόνια. Η έκθεση “Λουκάς Σαμαράς: Master of the Uncanny” συγκεντρώνει έργα που καλύπτουν το ευρύ και πολυμορφικό του έργο και σηματοδοτεί τη σχεδόν εξηντάχρονη σχέση του εικαστικού με την γκαλερί Pace, η οποία τον εκπροσωπεί αποκλειστικά από το 1965.
Ο πολυδιάστατος Λουκάς Σαμαράς
Ο Λουκάς Σαμαράς (1936-2024) γεννημένος στην Καστοριά, μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1948. Στην πορεία του βίου του δημιούργησε ένα πρωτοποριακό σύνολο έργων, που εκτείνεται από τη γλυπτική, τη φωτογραφία, τη ζωγραφική, ως τα ψηφιακά μέσα και τη φορέσιμη τέχνη. Η πρακτική του διερεύνησε σε βάθος την ταυτότητα, τη μνήμη και τη μεταμόρφωση, χρησιμοποιώντας συχνά το ίδιο του το σώμα ως θέμα, μια εστίαση που διαμορφώθηκε εν μέρει από τη συμμετοχή του στα Happenings, μια υβριδική μορφή τέχνης που συνδύαζε εγκαταστάσεις, performance και άλλα μέσα και αναδείχθηκε στο Lower East Side της Νέας Υόρκης στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και στις αρχές της δεκαετίας του 1960.
Σημαντική μορφή της avant-garde σκηνής στα μέσα του 20ού αιώνα, ο Λουκάς Σαμαράς υιοθέτησε αυτή τη διεπιστημονική προσέγγιση για να χαράξει μια μοναδική πορεία. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, το έργο του αντιστάθηκε σθεναρά σε κάθε εύκολη κατηγοριοποίηση, καθώς ο ίδιος κινήθηκε με ευελιξία από τα παραστατικά έργα σε παστέλ, στις συνθέσεις των Κουτιών, στα καθηλωτικά δωμάτια με καθρέφτες (Μirrored Room), στις αυτοπροσωπογραφίες με Polaroid, έως τα ψυχεδελικά ζωγραφικά έργα και τα πρωτοποριακά digital έργα.
Η έκθεση “Λουκάς Σαμαράς: Master of the Uncanny” στην The Intermission περιλαμβάνει έργα που δημιουργήθηκαν μεταξύ των δεκαετιών 1960 και 2010, ανάμεσά τους και γλυπτά-κοσμήματα, τα οποία σπανίως εκτίθενται. Θα παρουσιαστούν χαρακτηριστικά δείγματα από τις επεξεργασμένες φωτογραφίες από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και τις αρχές της δεκαετίας του 1970 –τα Auto Polaroids και τα Photo-Transformations– μαζί με μια επιλογή από τα έντονα χρωματικά Mosaic Paintings, τα υφασμάτινα Reconstructions και έργα παστέλ σε χαρτί. Θα εκτεθούν, επίσης, γλυπτά και έργα από τη σειρά Box, καθώς και άλλα “μεταμορφωμένα” χρηστικά αντικείμενα.
Μια ομόκεντρη σειρά διαδοχικών στρωμάτων
Ο ιστορικός τέχνης Thomas McEvilley περιέγραψε την πορεία του πολυσχιδούς έργου του Σαμαρά “όχι τόσο ως μια γραμμική ακολουθία, αλλά ως μια ομόκεντρη σειρά διαδοχικών στρωμάτων”. Και συνέχισε: “Δεν είναι ότι τα εκφραστικά του μέσα έχουν εξελιχθεί τόσο πολύ, αλλά ότι έχουν επεκταθεί. Το έργο του φανερώνει τόσο μια σύνδεση με τις μεταβαλλόμενες ιστορικές στιγμές της τέχνης όσο και μια αίσθηση οργανικής ανάπτυξης, σαν ένα σώμα που αναδιπλώνεται στον εαυτό του, χωρίς άλλη σκοπιμότητα”. Παρά τις πολλαπλές μορφές και επινοήσεις που σημάδεψαν την καλλιτεχνική του πορεία, ο Λουκάς Σαμαράς παρέμεινε σταθερά προσηλωμένος στην εξερεύνηση της εικόνας και της ψυχοσύνθεσής του. “Μερικοί καλλιτέχνες απορρίπτουν την αυτοβιογραφία και την ψυχολογία”, είπε. “Εγώ προσπαθώ να τις κρατώ μαζί μου, όση αμηχανία και αν προκαλούν”.
Σουρεαλιστικά αντικείμενα με λεπίδες
Μια επιλογή από τα περίτεχνα σχεδιασμένα κουτιά του εικαστικού, θα παρουσιαστεί στην έκθεση Master of the Uncanny. Αυτά τα έργα, που περιέχουν εφήμερα αντικείμενα και φωτογραφίες, λειτουργούσαν ως τρισδιάστατοι χώροι στους οποίους ο Λουκάς Σαμαράς μπορούσε να εκθέτει τον εαυτό του. Τα πρώτα του κουτιά είχαν επιθετική χροιά, παραπέμποντας σε σουρεαλιστικά αντικείμενα με λεπίδες ή καρφίτσες που διαπερνούσαν την επιφάνειά τους. Ωστόσο, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, ο εικαστικός μεταπήδησε από αιχμηρά και εχθρικά υλικά σε πιο μαλακά. “Πάντα θα είμαι ένας επιθετικός καλλιτέχνης, εν μέρει επειδή προέρχομαι από μια διαφορετική κουλτούρα και πρέπει να υπερασπίζομαι αυτό που έφερα μαζί μου”, σχολίαζε. “Αλλά μπορείς να απειλήσεις τους ανθρώπους με διαφορετικούς τρόπους. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις χρώμα ή λαμπερές πέτρες, ή μπορείς να προσβάλλεις την πουριτανική αισθητική τους μέσω της υπερβολικής διακόσμησης”.
Η επανάσταση είχε το όνομα Polaroid
Την ίδια δεκαετία, ο Λουκάς Σαμαράς εισήγαγε τη φωτογραφία στην πρακτική του, αρχικά ενσωματώνοντας τις εικόνες του σε γλυπτικά κουτιά. Σύντομα υιοθέτησε τη φωτογραφική μηχανή Polaroid, καθιστώντας τη φωτογραφία αυτόνομο μέσο στο έργο του. Χρησιμοποιώντας ασυνήθιστες πόζες, γωνίες λήψης και έγχρωμο φωτισμό, και σκηνοθετώντας σκηνές στο διαμέρισμά του, δημιούργησε μια εντυπωσιακή σειρά εικόνων. Άρχισε στη συνέχεια να παρεμβαίνει στις φωτογραφίες, χαράσσοντας την επιφάνειά τους ή ζωγραφίζοντας τες με μελάνι – αρχικά για να διορθώσει τεχνικά προβλήματα εστίασης ή έκθεσης, και αργότερα ως σκόπιμη εκφραστική στρατηγική.
Γλυπτικά κοσμήματα
Μεταξύ 1996 και 1998, ο Λουκάς Σαμαράς κατασκεύασε μια σειρά γλυπτών-κοσμημάτων, μερικά από τα οποία θα περιλαμβάνονται στην έκθεση. Χρησιμοποιώντας κοτετσόσυρμα το οποίο μορφοποιούσε, έβαφε και στη συνέχεια χύτευε σε συμπαγή χρυσό 22 καρατίων, και αντιπαραβάλλοντας το ταπεινό υλικό του σύρματος με το ιστορικό βάρος του χρυσού, ο εικαστικός δημιούργησε έργα τέχνης που φοριούνται, συνδυάζοντας διάκοσμο και αυστηρότητα σε φόρμες που εφάπτονται με το σώμα. Οπτικά εντυπωσιακά, επιβλητικά, βαριά, τα κοσμήματά του αντανακλούν τη μακροχρόνια ενασχόληση του Σαμαρά με την αισθητηριακή εμπειρία, τη μεταμόρφωση και τον φορτισμένο χώρο ανάμεσα στο αντικείμενο και τον θεατή του.
Αποφεύγοντας την ιστορική κατηγοριοποίηση, η τέχνη του Λουκά Σαμαρά χαρακτηρίζεται από την επίμονη εστίαση στο σώμα και την ψυχή, με συχνή έμφαση στην αυτοβιογραφία. Τα θέματα της αυτοαπεικόνισης, της αυτό-εξερεύνησης και της ταυτότητας αποτέλεσαν την κινητήριο δύναμη της πρακτικής του, η οποία, ήδη από το ξεκίνημά του στις αρχές της δεκαετίας του 1960, διεύρυνε τη σουρεαλιστική ιδιόλεκτο, ενώ ταυτόχρονα πρότεινε μια ριζική απομάκρυνση από τα κυρίαρχα ρεύματα του αφηρημένου εξπρεσιονισμού και της ποπ αρτ.
Η έκθεση “Λουκάς Σαμαράς Master of the Uncanny” θα φιλοξενείται στην γκαλερί The Intermission έως 25 Νοέμβρη 2025.
Φωτογραφίες, The Intermission
Κείμενο, Μίνα Καραγιάννη Μουσειολόγος – Επιμελήτρια / @museum.ephemera
