Έντεκα εμβληματικοί εικαστικοί, εννέα άνδρες και δυο γυναίκες, που έχουν καταγραφεί στην συνείδηση των Ελλήνων ως αγαπημένοι είτε γιατί εικόνες τους κοσμούσαν σχολικά εγχειρίδια και βιβλία, είτε γιατί ο καθένας με τον τρόπο και τα μέσα του εξέφραζαν κοινωνική συνείδηση και πολιτικοκοινωνικό λόγο, κάτι που δεν ήταν εύκολο στην εποχή τους, έρχονται στο μουσείο Μπενάκη σε μία έκθεση που ονομάζεται “Πρωτόλεια: από την πρώιμη γραφή στην ωριμότητα”.
Όλοι αυτοί οι εικαστικοί έζησαν περίπου την ίδια εποχή άρα είχαν τις ίδιες εμπνεύσεις και εμπειρίες που όσο διαφορετικά κι αν και τις εξέφρασαν, με το σύνολο του έργου τους συνέβαλαν στην εξέλιξη της τέχνης στην Ελλάδα, καθώς μέσα στα χρόνια σχεδόν όλοι επιδίωξαν και πέτυχαν το πέρασμα από την πιο ακαδημαϊκή και ρεαλιστική τέχνη στην πιο αφαιρετική και στη μη αναπαραστατική, ή επέβαλαν τολμηρά για το κατεστημένο της εποχής θέματα.
Εξετάζοντας το έργο των: Σπύρο Βασιλείου, Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα, Γιάννη Τσαρούχη, Γιάννη Μόραλη, (Αναστάσιο)Τάσσο, Βάσω Κατράκη, Γιάννη Σπυρόπουλο, Αλέκο Κοντόπουλο, Δημήτρη Μυταρά, Γιάννη Γαΐτη και Χρύσα Ρωμανού, η έκθεση Πρωτόλεια αναζητά, μελετά και αναδεικνύει τις ιδέες, τα μοτίβα και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που εμφανίστηκαν νωρίς στα πρώιμα έργα τους -δηλαδή στα Πρωτόλεια- και τελικά έμειναν και διαμόρφωσαν σταδιακά την ώριμη εικαστική γλώσσα τους.
Πρωτόλεια: Από την έμπνευση στην επιρροή
Οι επιμελητές εξηγούν την επιλογή των συγκεκριμένων εικαστικών της έκθεσης Πρωτόλεια: “Λαμβάνοντας υπόψη και τον καθορισμένο εκθεσιακό χώρο, επιλέξαμε έντεκα προσωπικότητες της ελληνικής τέχνης με έργο τετελεσμένο, που να διατρέχει σχεδόν ολόκληρο τον 20ό αιώνα, και ισχυρό ως προς την υπογραφή του στην ώριμη φάση του. Ακολουθήσαμε μια διαδρομή η οποία εκκινεί από τον Σπύρο Βασιλείου (1902 ή 1903-1985) και καταλήγει στη Χρύσα Ρωμανού (1931-2006). Οι έντεκα εικαστικοί της έκθεσης ασχολήθηκαν κυρίως με το δισδιάστατο έργο, ζωγραφικό ή/και χαρακτικό, ενώ αποτελούν διακριτές περιπτώσεις από το φάσμα του ελληνικού μοντερνισμού, της αφαίρεσης και της πρωτοπορίας, όπως διατυπώθηκε στην ελληνική τέχνη μεταπολεμικά”.
Και συνεχίζουν τονίζοντας: “Η εμβληματική παρουσία αυτών των εικαστικών στην ιστορία της νεοελληνικής τέχνης και το καθ’ όλα αναγνωρίσιμο και καταξιωμένο έργο τους λειτούργησαν ως πρόσφορη αφορμή για να τοποθετήσουμε τη διερώτησή μας: σε μια πορεία πλούσια, γεμάτη ανατροπές αλλά και επαναλήψεις, ποιες ήταν οι αναζητήσεις στα Πρωτόλεια έργα τους, στις οποίες επέτρεψαν ακολούθως να εισχωρήσουν στις ώριμες αποφάσεις τους, επανεμφανιζόμενες ακόμα και διαφορετικά αλλά σίγουρα συνειδητά”.
Τα “Πρωτόλεια” είναι αποτέλεσμα συνεργασίας τριών ιδρυμάτων, της Τράπεζα της Ελλάδος, του Ιδρύματος Φ. Κωστόπουλου και του Μουσείο Μπενάκη. Την έκθεση επιμελούνται αντιστοίχως η Χάρις Κανελοπούλου επιστημονικά υπεύθυνη και επιμελήτρια της Συλλογής έργων τέχνης της Τράπεζας, η Ειρήνη Οράτη καλλιτεχνική διευθύντρια του Ιδρύματος και ο Κωνσταντίνος Παπαχρίστου, επιμελητής της Πινακοθήκης Γκίκα. Η έκθεση συνοδεύεται από έναν πλήρως εικονογραφημένο κατάλογο έκδοση της Τράπεζας της Ελλάδος, με κείμενα που γράφτηκαν από δώδεκα ιστορικούς που έχουν ως αντικείμενο έρευνας το κοινωνικο-ιστορικό πλαίσιο της εποχής που έζησαν οι συγκεκριμένοι εικαστικοί καθώς και ένα κείμενο των συνεπιμελητών.
Στον ανοιχτό και μεγάλο χώρο του μουσείου στην Πειραιώς, οι επισκέπτες καθώς περιδιαβαίνουν τα έργα διατρέχουν νοερά την ιστορία της ελληνικής τέχνης αλλά και την ιστορία της Ελλάδας. Οι συνεπιμελητές εξηγούν σε ποια θέματα ήταν καινοτόμοι οι έντεκα αυτοί Έλληνες εικαστικοί: “Πάντα η ανατρεπτική διάθεση σε όλους εντοπίζεται στα χρόνια της νεότητας. Όμως η εμπειρία, η γνώση και η κατανόηση του καθενός για το έργο του τού δίνουν τη δυνατότητα να περάσει τα στοιχεία καινοτομίας ή μεγάλης έμπνευσης των χρόνων της νεότητας μέσα σε έργα της ωριμότητας, εναρμονίζοντάς τα στο ύφος που πλέον ακολουθεί. Αυτό δεν γίνεται εφικτό πάντα, όμως συχνά μπορεί να γίνει στοιχείο για μια έκπληξη που δεν ήταν αναμενόμενη”.
Η έκθεση “Πρωτόλεια: από την πρώιμη ή γραφή στην ωριμότητα” στο μουσείο Μπενάκη Πειραιώς διαρκεί έως 11 Ιανουαρίου 2026.
Φωτογραφίες, Μουσείο Μπενάκη
Κείμενο,Μίνα Καραγιάννη Μουσειολόγος – Επιμελήτρια / @museum.ephemera
