Η βρετανική πρωτεύουσα υποδέχεται στη Royal Academy of Arts τη ζωγραφική μιας από τις πιο ιδιότυπες περιπτώσεις στη σύγχρονη βρετανική τέχνη, αυτή της Rose Wylie. Πρόκειται για μια γυναίκα που γεννήθηκε το 1934 και σπούδασε στο Royal College of Art ωστόσο η ευρύτερη αναγνώριση του έργου της ήρθε αρκετές δεκαετίες αργότερα. Αυτή η χρονική απόσταση από τους κυρίαρχους καλλιτεχνικούς κύκλους επέτρεψε στη Wylie να διαμορφώσει μια απολύτως προσωπική εικαστική γλώσσα, η οποία μοιάζει να λειτουργεί έξω από τις καθιερωμένες κατηγορίες της σύγχρονης ζωγραφικής.
Οι επιμελητές της έκθεσης “The Picture Comes First” παρουσιάζουν τη ζωγραφική της Wylie μέσα από τη βασική ιδέα ότι η εικόνα προηγείται της ερμηνείας. Η ίδια η εικαστικός επιμένει στη λέξη picture αντί για painting, επειδή θέλει η εικόνα να λειτουργεί ως αυτόνομη οπτική εμπειρία και όχι ως εικονογράφηση μιας ιδέας. Όπως έχει δηλώσει, “η ζωγραφική δεν εξηγεί κάτι, είναι το ίδιο το πράγμα”. Αυτό το σκεπτικό διατρέχει όλη την έκθεση, η οποία παρουσιάζει περισσότερα από 90 έργα, από το 1989 μέχρι σήμερα, οργανωμένα γύρω από θεματικές που σχετίζονται με τη μνήμη, τη συλλογή εικόνων και τη διαδικασία της ζωγραφικής.
Η αδέξια εικαστική γραφή της Rose Wylie
Η πρακτική της Rose Wylie χαρακτηρίζεται από μεγάλων διαστάσεων καμβάδες, έντονη χρωματική οικονομία και μια σκόπιμα “αδέξια” γραφή. Οι μορφές συχνά εμφανίζονται σχηματοποιημένες, με έντονα περιγράμματα και ασυνήθιστες αναλογίες, ενώ η επιφάνεια του πίνακα παραμένει ανοιχτή σε επαναλήψεις, διαγραφές και προσθήκες. Η φαινομενική αφέλεια της ζωγραφικής της λειτουργεί στην πραγματικότητα ως μια στρατηγική αποστασιοποίησης από τις ακαδημαϊκές συμβάσεις της αναπαράστασης.
Στα έργα της Rose Wylie η εικόνα συχνά προκύπτει μέσα από διαδικασίες μνήμης και συλλογής. Κινηματογραφικές σκηνές, ιστορικές μορφές, στιγμές από την καθημερινότητα ή αποσπάσματα από τη λαϊκή κουλτούρα μετατρέπονται σε εικαστικά μοτίβα που επανεμφανίζονται και μετασχηματίζονται. Η παρουσίαση του έργου της στη Royal Academy of Arts αναδεικνύει αυτή την ιδιότυπη εικαστική πρακτική, η οποία παραμένει ταυτόχρονα παιχνιδιάρικη και στοχαστική. Σε ηλικία άνω των ενενήντα ετών, η Rose Wylie συνεχίζει να αντιμετωπίζει τη ζωγραφική ως έναν ανοιχτό χώρο πειραματισμού, όπου η μνήμη, η εικόνα και η αφήγηση επαναπροσδιορίζονται διαρκώς.
Οι επιμελητές περιγράφουν τη Rose Wylie ως έναν “οπτικό συλλέκτη” εικόνων. Στους πίνακές της συναντώνται ετερόκλητες αναφορές από ιστορικές μορφές και κινηματογραφικές φιγούρες μέχρι ποδοσφαιριστές, μυθολογικά πρόσωπα ή στιγμές από την καθημερινή ζωή. Αυτές οι εικόνες δεν οργανώνονται σε μια γραμμική αφήγηση αλλά λειτουργούν σαν συσσωρεύσεις μνήμης και οπτικής εμπειρίας.
Ένα ακόμη βασικό στοιχείο ανάγνωσης του έργου της είναι η έμφαση στη διαδικασία. Πολλοί πίνακες της Rose Wylie μεγαλώνουν κατά τη διάρκεια της δημιουργίας τους, με επιπλέον κομμάτια καμβά να προστίθενται στην επιφάνεια όταν η εικόνα “ζητά περισσότερο χώρο”. Με αυτόν τον τρόπο η σύνθεση παραμένει ανοιχτή και εξελισσόμενη, αποτυπώνοντας τη σκέψη της πάνω στον καμβά.
Η Rose Wylie και η Μόδα
Η Rose Wylie έχει επίσης αναπτύξει μια ιδιαίτερη σχέση με τη μόδα, τόσο μέσα από την προσωπική της εμφάνιση όσο και μέσα από συνεργασίες με τον χώρο του σχεδιασμού. Το χαρακτηριστικό της στυλ, την έχουμε δει με μεγάλα καπέλα, φαρδιά σακάκια και έντονα χρώματα αντικατοπτρίζει την ίδια ελευθερία διακρίνει και τη ζωγραφική της. Δεν είναι τυχαίο ότι έργα της έχουν μεταφερθεί και στον χώρο της μόδας, όπως στη συνεργασία της με τον οίκο Comme des Garçons και τη σχεδιάστρια Rei Kawakubo, όπου οι γραφικές και δυναμικές εικόνες της μετατράπηκαν σε μοτίβα για υφάσματα και ρούχα.
Σχεδιασμός της έκθεσης
Το κτήριο της Royal Academy of Arts ολοκληρώθηκε το 1771 από τον αρχιτέκτονα Sir William Chambers και βρίσκεται στην περιοχή Piccadilly. Από τότε φιλοξενεί τις εκθέσεις, τα εργαστήρια και τα εκπαιδευτικά προγράμματα της Ακαδημίας. Στην έκθεση “The Picture Comes First” στη Royal Academy of Arts βασικός άξονας είναι το πώς σκέφτεται η ζωγράφος, όχι απλώς πώς εξελίχθηκε χρονικά το έργο της. Η έκθεση ξεκινά με μεγάλους καμβάδες που δείχνουν αμέσως την ιδιαιτερότητα της ζωγραφικής της Rose Wylie. Αναδεικνύεται έτσι η βασική αρχή της: μεγάλα επίπεδα χρώματος, απλοποιημένες φιγούρες και εικόνες που μοιάζουν με σημειώσεις ή σκίτσα. Οι επιμελητές θέλουν ο θεατής να αντιληφθεί πρώτα την άμεση οπτική δύναμη της εικόνας πριν αρχίσει να ψάχνει τις αναφορές της.
Υπάρχει μια ενότητα όπου παρουσιάζονται έργα που συνδέονται με προσωπικές εμπειρίες ή αναμνήσεις της καλλιτέχνιδας όπως το Billie Piper (A Combo Painting). Εδώ φαίνεται πώς η Wylie ξεκινά από μια προσωπική στιγμή, προσθέτει άλλες εικόνες αργότερα, αφήνει τον πίνακα να εξελίσσεται με τον χρόνο. Ο πίνακας λειτουργεί σχεδόν σαν ημερολόγιο εικόνων.
Μια άλλη ενότητα δείχνει τη σχέση της με τον κινηματογράφο με κεντρικά έργα από τη σειρά Bagdad Café (Film Notes). Εδώ η Wylie δεν αντιγράφει σκηνές. Αντίθετα, κρατά μόνο ό,τι θυμάται, μετατρέπει την κινηματογραφική εμπειρία σε ζωγραφική μνήμη και δημιουργεί μια εικόνα που μοιάζει περισσότερο με εντύπωση παρά με αναπαράσταση.
Σε άλλη αίθουσα εμφανίζονται έργα με ιστορικές ή δημόσιες φιγούρες. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Lords and Ladies όπου η Rose Wylie παίρνει την εικονογραφία της εξουσίας, την απλοποιεί και την κάνει σχεδόν χιουμοριστική. Έτσι η εικόνα χάνει την επισημότητά της και γίνεται κάτι πιο ανθρώπινο και παιχνιδιάρικο.
Στο τέλος της έκθεσης παρουσιάζονται νεότερες ζωγραφικές δουλειές, όπως το American Dancer. Σε αυτές τις συνθέσεις ο επισκέπτης θα δει ότι η ζωγραφική της γίνεται ακόμη πιο ελεύθερη, οι μορφές καταλαμβάνουν μεγάλες επιφάνειες η σύνθεση μοιάζει σχεδόν σκηνογραφική ή εικόνα παραμένει ανοιχτή, σαν να συνεχίζει να εξελίσσεται.
Αυτό που πετυχαίνει η έκθεση είναι να δείξει ότι η ζωγραφική της Rose Wylie δεν είναι απλώς “αφελής” ή “παιχνιδιάρικη” αλλά μια διαδικασία σκέψης όπου η εικόνα λειτουργεί σαν χώρος μνήμης, συλλογής και πειραματισμού. Η πορεία της Wylie μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα για το ότι η καλλιτεχνική αναγνώριση δεν είναι πάντα άμεση, ότι μια ζωγραφική πρακτική μπορεί να ωριμάσει μακριά από την αγορά τέχνης και τέλος και πολύ σημαντικό ότι η ηλικία δεν περιορίζει τη δημιουργικότητα. Γι’ αυτό μπορεί να την διαβάσουμε ως μια “late-bloomer” καλλιτεχνική διαδρομή, δηλαδή μια καριέρα που άνθισε αργά αλλά με ιδιαίτερη δύναμη.
Η έκθεση στην Royal Academy of Arts θα διαρκέσει έως τις 19 Απριλίου.
Φωτογραφίες, Royal Academy
Κείμενο, Μίνα Καραγιάννη Μουσειολόγος – Επιμελήτρια / @museum.ephemera
