Θαλασσινά τοπία, νεκρές φύσεις και γυμνά, πίνακες και σχέδια από όλη την καριέρα του του εμβληματικού εκπροσώπου της Pop Art Tom Wesselmann συγκροτούν το εκθεσιακό σύνολο “Seascapes, Still Lifes, and Nudes” που φιλοξενείται για πρώτη φορά στην Ελλάδα στον χώρο της γκαλερί Gagosian . Γνωστός κυρίως για μεγάλης κλίμακας έργα με έντονα χρώματα, ο Wesselmann χρησιμοποιεί απλοποιημένες μορφές, συχνά με έμφαση στο ανθρώπινο σώμα (ιδιαίτερα γυναικεία γυμνά) και συνδυάζει ζωγραφική με κολλάζ και πραγματικά αντικείμενα. Σημαντικές σειρές έργων του είναι το Great American Nude (αρχές 1960), η σειρά Still Lifes (νεκρές φύσεις με καταναλωτικά αγαθά) και η σειρά Bedroom Paintings.
Εκπροσωπώντας την Pop Art
Ο Tom Wesselmann (1931–2004) ήταν ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους της Pop Art στις Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με καλλιτέχνες όπως ο Andy Warhol και ο Roy Lichtenstein. Σπούδασε ψυχολογία αλλά στράφηκε στην τέχνη μετά τη θητεία του στον στρατό. Πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας του στη Νέα Υόρκη. Σε αντίθεση με τον Warhol, που επικεντρωνόταν στη μαζική παραγωγή εικόνων, ο Tom Wesselmann εστίαζε περισσότερο στη ζωγραφική παράδοση (π.χ. αναφορές σε κλασικά γυμνά) και εξερευνούσε τη σχέση μεταξύ ερωτισμού και καταναλωτικής κουλτούρας.
Θεματικές προσεγγίσεις
Τα θέματα του Tom Wesselmann αφορούσαν στη σεξουαλικότητα και στον αισθησιασμό, στον καταναλωτισμό στην αμερικανική κοινωνία, στην οικιακή ζωή και διαφήμιση και στην εικόνα της γυναίκας στη μαζική κουλτούρα. Τα έργα του συχνά μοιάζουν με διαφημίσεις, αλλά ταυτόχρονα λειτουργούν και ως σχόλιο πάνω σε αυτές. Όλα αυτά γίνονταν με διάφορες καινοτόμες τεχνικές, όπως η χρήση κομμένων μεταλλικών επιφανειών (steel cut-outs), ο συνδυασμός ζωγραφικής και γλυπτικής και τα καθαρά περιγράμματα στην έντονη, επίπεδη χρωματική επιφάνεια.
Ο Tom Wesselmann θεωρείται από τις βασικές μορφές της Pop Art, αλλά ξεχωρίζει γιατί δίνει περισσότερη έμφαση στη ζωγραφική και λιγότερο στη μηχανική προσέγγιση που χαρακτήριζε το ρεύμα. Στον ίδιον δεν άρεσε ιδιαίτερα ο όρος Pop Art για το έργο του. Θεωρούσε ότι η δουλειά του είχε βαθύτερη σύνδεση με την ιστορία της τέχνης (π.χ. με τον Henri Matisse) παρά με τη μαζική κουλτούρα μόνο.
Αν και δεν απέρριπτε τελείως την Pop Art πίστευε ότι τον κατέτασσαν εκεί περισσότερο λόγω εποχής και αισθητικής, παρά λόγω πρόθεσης. Ήθελε να είναι ζωγράφος, όχι σχολιαστής κουλτούρας. Σε αντίθεση με τον Andy Warhol, που αγκάλιασε την ιδέα της μαζικής εικόνας και της αναπαραγωγής, ο Wesselmann ενδιαφερόταν για παραδοσιακά ζητήματα ζωγραφικής: σύνθεση, χρώμα, φόρμα και έβλεπε τα έργα του περισσότερο σαν συνέχεια της ιστορίας της τέχνης παρά σαν «κριτική της κοινωνίας».
Το μανιφέστο του Tom Wesselmann
Τα γυναικεία γυμνά του συχνά διαβάζονται ως σχόλιο για τη διαφήμιση και τη σεξουαλικοποίηση, ωστόσο ο ίδιος έλεγε ότι τον ενδιέφερε η άμεση αισθητική εμπειρία γιατί ήθελε τα έργα του να είναι έντονα, αισθησιακά, «παρόντα». Εδώ φαίνεται η επιρροή του Henri Matisse:καθαρά χρώματα, επίπεδες επιφάνειες απόλαυση της εικόνας χωρίς απαραίτητως ένα μήνυμα πίσω από την εικόνα. Αν θέλαμε να διαλέξουμε ένα έργο του ως μανιφέστο αυτό θα ήταν το «Great American Nude» (1961) που υπάρχει στην γκαλερί.
Σε αυτό βλέπουμε ένα γυμνό γυναικείο σώμα, χωρίς πρόσωπο, με έντονα, επίπεδα χρώματα (κόκκινο, λευκό, μπλε) στοιχεία που θυμίζουν την αμερικανική σημαία. Είναι ταυτόχρονα ερωτικό, γραφιστικό και καθαρό σαν διαφήμιση. Το έργο μπορεί να διαβαστεί και ως σχόλιο για το πώς η κουλτούρα μετατρέπει το σώμα σε προϊόν.
Ο ίδιος βέβαια δεν ξεκίνησε από την ιδέα να γίνει κριτικός απέναντι στο σώμα ή την παλιά κουλτούρα της διαφήμισης. Αντίθετα, επειδή το γυναικείο σώμα είναι από τα πιο “παλιά” θέματα στην τέχνη ήθελε να το κάνει πιο άμεσο, πιο έντονο, πιο σύγχρονο. Εστιάζει στις καμπύλες, στο χρώμα και στη φόρμα αλλά αφαιρεί το πρόσωπο γιατί το πρόσωπο αφηγείται μια ιστορία. Συγκεντρώνει δηλαδή την προσοχή του θεατή στο οπτικό μέρος. Τα έντονα χρώματα δεν θυμίζουν μόνο την σημαία της χώρας του αλλά είναι καθαρή ζωγραφική και επιθυμία για μέγιστη οπτική ένταση.
Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι “καθώς η πορεία του ως εικαστικού ήταν παράλληλη με την άνθηση της pop art στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο Tom Wesselmann δημιούργησε πίνακες μικτών μέσων που προσεγγίζουν παραδοσιακά είδη –εσωτερικούς χώρους, τοπία, γυμνά και νεκρές φύσεις– συνδυάζοντας τη μοντερνιστική αναπαράσταση με στοιχεία της μαζικής κουλτούρας. Δημιουργημένοι σε μια εποχή κατά την οποία η κατανάλωση, η αναπαράσταση και η σεξουαλικότητα υπόκεινται σε ριζική αναθεώρηση, τα έργα του αναδιαμορφώνουν την καλλιτεχνική εικονογραφία με έναν τρόπο αφαίρεσης που είναι σύγχρονος, αμερικανικός και καθοδηγείται από αυτό που ο καλλιτέχνης ονόμασε «ερωτική απλοποίηση”.
Η έκθεση Seascapes, Still Lifes, and Nudes στην γκαλερί Gagosian διαρκεί έως τις 30 Μαΐου.
Φωτογραφίες, Gagosian
Κείμενο, Μίνα Καραγιάννη Μουσειολόγος – Επιμελήτρια / @museum.ephemera
