Η Ελληνική συμμετοχή της 61ης Μπιενάλε Βενετίας για το 2026 θα εκπροσωπηθεί με το έργο “Δωμάτιο απόδρασης/Escape room”, την πρόταση που κατέθεσε ο διεθνώς καταξιωμένος εικαστικός-αρχιτέκτονας Ανδρέας Αγγελιδάκης με επιμελητή τον Γιώργο Μπεκιράκη και αυτό είναι ένα πραγματικά υπέροχο νέο.
Σύμφωνα με την περιγραφή της πρότασης, το έργο θα έχει ως κεντρικό άξονα την κατασκευή των αφηγήσεων. Ποιοι μηχανισμοί καθορίζουν τι θεωρείται αληθινό ή αυθεντικό και πώς αυτές οι κατασκευές διαπερνούν το βλέμμα μας, τον πολιτισμό και την εμπειρία του εαυτού. Στην εγκατάσταση “Escape Room” που προτάθηκε για την 61η Μπιενάλε, ο Ανδρέας Αγγελιδάκης προσεγγίζει την αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου όχι ως παγιωμένο φιλοσοφικό σχήμα αλλά ως εργαλείο διερεύνησης της σύγχρονης συνθήκης της ψηφιακής παραίσθησης, της μετα-αλήθειας και της πολιτιστικής κατανάλωσης. Ο εικαστικός αντλεί έμπνευση από το φαινόμενο των escape rooms για να φωτίσει τη διασταύρωση του πραγματικού με το εικονικό, σε μια εποχή όπου η επιθυμία για “απόδραση” είναι ενδημική και μετατρέπεται σε προϊόν και εμπειρία.
Η αλληγορία του Πλατωνικού Σπηλαίου
Τι είναι όμως το σπήλαιο του Πλάτωνα και πώς συνδέεται με τo δωμάτιo απόδρασης. Ενώ δεν είναι δυνατόν να αναλύσουμε το Κεφάλαιο 7 της Πολιτείας του Πλάτωνα όπου αναφέρεται, θα πούμε ότι πρόκειται για μια αλληγορία που παρουσιάστηκε (αιώνες πριν από τα escape rooms) από τον Πλάτωνα με σκοπό να συγκριθούν οι επιπτώσεις της παιδείας και της έλλειψής της στη φύση του ανθρώπου.
Ο Πλάτωνας έβαλε τον Σωκράτη να περιγράψει ένα σύνολο ατόμων που ζουν όλη τους τη ζωή αλυσοδεμένοι στον τοίχο μιας σπηλιάς αντικρίζοντας έναν κενό τοίχο. Οι άνθρωποι αυτοί κοιτούν τις σκιές που σχηματίζονται στον τοίχο από αντικείμενα που περνούν μπροστά από μία φωτιά πίσω τους και δίνουν ονόματα σε αυτές τις σκιές.
Οι σκιές είναι η πραγματικότητα των φυλακισμένων. Ο Σωκράτης εξηγεί πως ο φιλόσοφος είναι σαν φυλακισμένος που απελευθερώθηκε από τη σπηλιά και βρίσκεται στο επίπεδο όπου καταλαβαίνει ότι οι σκιές δεν είναι η πραγματικότητα, καθώς μπορεί να καταλάβει την αληθινή μορφή της πραγματικότητας και όχι την κατασκευασμένη πραγματικότητα. Οι κρατούμενοι αυτής της περιοχής δεν επιθυμούν καν να φύγουν από τη φυλακή τους, διότι δεν γνωρίζουν καλύτερη ζωή.
Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης και ο διαρκής αγώνας της ιστορικής αφήγησης
Το έργο “θα φέρει τον θεατή αντιμέτωπο με τον εαυτό του. Όχι με την έννοια της ταύτισης αλλά της απόστασης. Η παρουσία του γίνεται θέαμα, το βλέμμα του επιστρέφει σε αυτόν μέσα από κυκλώματα ανατροφοδότησης. Η εμπειρία προσομοιάζει με μια ‘εξωσωματική’ συνθήκη, όπου η συνείδηση λειτουργεί σε καθυστέρηση σε σχέση με το σώμα, σαν να ζει κανείς τη ζωή του από απόσταση”. Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης δεν σχολιάζει μόνο την ψηφιακή εποχή· σχολιάζει τη συνθήκη του σύγχρονου ανθρώπου ως υποκειμένου παγιδευμένου σε μια εικόνα που διαρκώς καθρεφτίζεται, πολλαπλασιάζεται και καταναλώνεται. Η “αλήθεια” που προτείνει ο καλλιτέχνης δεν είναι μια απόλυτη, μεταφυσική αξία, αλλά μια σκηνοθετημένη συνθήκη που μπορεί να ανατραπεί. Στο έργο αυτό η ιστορία δεν λειτουργεί ως παρελθοντολογική αφήγηση, αλλά ως πεδίο συμβολοποίησης και εργαλείο αποδόμησης.
Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης “αναδεικνύει με σαφήνεια την προβληματική της σύγχρονης οπτικής κουλτούρας: την ταύτιση του αληθινού με την αναπαράσταση, την εξάρτηση του νοήματος από την εικόνα, την αδυναμία της εμπειρίας να υπάρξει έξω από το βλέμμα της κάμερας ή της οθόνης. Παράλληλα, αγγίζει την αγωνία του σύγχρονου ανθρώπου να βρει μια διέξοδο από τον ψυχολογικό και πολιτισμικό εγκλωβισμό σε κατασκευασμένες πραγματικότητες. Η εγκατάσταση λειτουργεί ως χώρος προσομοίωσης και συνάμα ως σχόλιο για την ίδια την έννοια του ‘δωματίου απόδρασης’: δεν προσφέρει λύσεις, αλλά ερωτήματα που οδηγούν σε αναστοχασμό. Αντί να υποδεικνύει μια ‘αλήθεια’ προς ανακάλυψη, αποκαλύπτει τον μηχανισμό παραγωγής της. Σε αυτό το πλαίσιο, ο θεατής δεν καλείται να λύσει έναν γρίφο, αλλά να αναλογιστεί ποια αφήγηση υπηρετεί”.
Ο καλλιτέχνης και αρχιτέκτονας Ανδρέας Αγγελιδάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968 και σπούδασε αρχιτεκτονική στο Southern California Institute of Architecture και στη συνέχεια στο Columbia University στη Νέα Υόρκη. Αναγνωρίζει την Αρχιτεκτονική ως ένα εργαλείο για να εκφράσει τις πολλές πλευρές της ταυτότητάς του. Στράφηκε πολύ νωρίς στις εικαστικές τέχνες, στον σχεδιασμό και την επιμέλεια εκθέσεων, το διαδίκτυο την εικονική πραγματικότητα και την συγγραφή.
Ανυπομονούμε να μπούμε στο “Escape Room” με το οποίο ο Ανδρέας Αγγελιδάκης θα εκπροσωπήσει την Ελλάδα και μάλλον δεν θα θέλουμε και εμείς να αποδράσουμε σαν τους φυλακισμένους του Πλάτωνα. Ίσως αυτήν τη φορά είμαστε εμείς τα αγαπημένα “μαλακά ερείπια” του.
Φωτογραφίες, Ανδρέας Αγγελιδάκης
Κείμενο της Μίνας Καραγιάννη Μουσειολόγος – Επιμελήτρια /@museum.ephemera
