Συνεχίζοντας την παράδοση φιλοξενίας εμβληματικών μονογραφικών εκθέσεων που είναι αφιερωμένες σε κορυφαίες προσωπικότητες της τέχνης του 20ού και 21ου αιώνα, μετά τους Jean-Michel Basquiat, Joan Mitchell, Mark Rothko και David Hockney, το Fondation Louis Vuitton του Παρισιού αφιερώνει όλες τις γκαλερί του στον Gerhard Richter (1932-), ο οποίος θεωρείται ευρέως ένας από τους σημαντικότερους εικαστικούς της γενιάς του.
Η εναρκτήρια παρουσίαση του έργου του Gerhard Richter σε έκθεση του παριζιάνικου Ιδρύματος Τέχνης έγινε το 2017, με μια ομάδα έργων που φιλοξενήθηκαν στο Espace Louis Vuitton του Πεκίνου. Τώρα, το Fondation Louis Vuitton τιμά τον καλλιτέχνη με μια εξαιρετική αναδρομική έκθεση –απαράμιλλη τόσο σε κλίμακα όσο και σε χρονολογικό εύρος– 270 έργων, που περιλαμβάνουν ελαιογραφίες, γλυπτά από γυαλί και χάλυβα, σχέδια με μολύβι και μελάνι, ακουαρέλες και επιζωγραφισμένες φωτογραφίες και εκτείνονται από το 1962 έως το 2024.
Επανερμηνεύοντας τον κόσμο
Για πρώτη φορά, μια έκθεση θα προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα στο πάνω από έξι δεκαετίες έργο του Gerhard Richter, ενός εικαστικού του οποίου η μεγαλύτερη χαρά ήταν πάντα η εργασία στο στούντιό του. Ο Richter έλκεται τόσο από το θέμα όσο και από την ίδια τη γλώσσα της ζωγραφικής –ένα πεδίο πειραματισμού του οποίου τα όρια συνεχώς διευρύνει– αποφεύγοντας οποιαδήποτε ενιαία κατηγοριοποίηση.
Η εκπαίδευση του εικαστικού στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Δρέσδης τον οδήγησε να ασχοληθεί με παραδοσιακά είδη, όπως η νεκρή φύση, η προσωπογραφία, η τοπιογραφία και η ιστορική ζωγραφική.
Η επιθυμία του να επανερμηνεύσει αυτά τα είδη μέσα από ένα σύγχρονο πρίσμα βρίσκεται στην καρδιά αυτής της έκθεσης. Ανεξάρτητα από το θέμα, ο Gerhard Richter δεν ζωγραφίζει ποτέ απευθείας από τη φύση ή από τη σκηνή μπροστά του: κάθε εικόνα φιλτράρεται μέσω ενός ενδιάμεσου μέσου –μέσω μιας φωτογραφίας ή ενός σχεδίου– από το οποίο κατασκευάζει ένα νέο, αυτόνομο έργο. Με την πάροδο του χρόνου, έχει εξερευνήσει μια εξαιρετική γκάμα ειδών και τεχνικών στη ζωγραφική, αναπτύσσοντας διάφορες μεθόδους εφαρμογής χρώματος σε καμβά είτε με πινέλο, είτε με σπάτουλα παλέτας, είτε με σπάτουλα.
Ξενάγηση στην έκθεση του Gerhard Richter
Η έκθεση συγκεντρώνει πολλά από τα πιο σημαντικά έργα του Gerhard Richter μέχρι την απόφασή του το 2017 να σταματήσει να ζωγραφίζει, ενώ παράλληλα συνεχίζει να σχεδιάζει. Παρουσιαζόμενη με χρονολογική σειρά, κάθε ενότητα εκτείνεται σε περίπου μια δεκαετία και παρακολουθεί την εξέλιξη ενός μοναδικού εικαστικού οράματος –ενός οράματος που διαμορφώνεται τόσο από τη ρήξη όσο και από τη συνέχεια– από τους πρώιμους πίνακές του που βασίζονται στη φωτογραφία έως τις τελευταίες αφαιρέσεις του.
Περιδιαβαίνουμε στους διαδρόμους αυτού του κτηρίου του Frank Gehry που το σχεδίασε να μοιάζει με ένα υπέροχο σκάφος και έγινε ένα εμβληματικό ορόσημο της γαλλικής πρωτεύουσας. Στην γκαλερί 1 βλέπουμε ζωγραφική από φωτογραφίες κατά την περίοδο 1962–1970.
Από την αρχή, η επιλογή θεμάτων του Gerhard Richter ήταν περίπλοκη: αφενός, φαινομενικά κοινότοπες εικόνες από εφημερίδες· αφετέρου, οικογενειακά πορτρέτα που αναφέρονται στο δικό του παρελθόν καθώς και στις σκιές της γερμανικής ιστορίας. Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1960, ο εικαστικός αμφισβητούσε τις ψευδαισθησιακές συμβάσεις της ζωγραφικής με το γλυπτό του Τέσσερα Τζάμια και τους πρώτους Χρωματικούς Χάρτες του. Με τα Αστικά Τοπία, εξερεύνησε ένα ψευδο-εξπρεσιονιστικό στυλ impasto· με τα Τοπία και τις Θαλασσογραφίες, δοκίμασε τα κλασικά είδη ενάντια στα δεδομένα.
Στην γκαλερί 2 που αφορά τα χρόνια 1971–1975 υπάρχουν 48 πορτρέτα που φιλοτεχνήθηκαν για την Μπιενάλε της Βενετίας του 1972 και αποτελούν μια πραγματική επίδειξη δύναμης. Σηματοδοτούν την αρχή ενός νέου κεφαλαίου στο οποίο ο Gerhard Richter διερεύνησε τη φύση της ζωγραφικής με πολλαπλούς τρόπους: μέσω της χρήσης της χαρακτηριστικής τεχνικής θολώματος, της προοδευτικής αντιγραφής και διάλυσης ενός Ευαγγελισμού του Τιτσιάνο, της τυχαίας κατανομής του χρώματος στους μεγάλους Χρωματικούς Πίνακες και της απόρριψης της αναπαράστασης και της έκφρασης στους Γκρίζους Πίνακες.
Στην γκαλερί 4, ο επισκέπτης θα δει ότι ο Gerhard Richter έθεσε τα θεμέλια της ξεχωριστής του προσέγγισης στην αφαίρεση, μεγεθύνοντας τις μελέτες ακουαρέλας, εξετάζοντας τη ζωγραφισμένη επιφάνεια και κάνοντας την ίδια την πινελιά θέμα ενός πίνακα. Ταυτόχρονα, ζωγράφισε τα πρώτα πορτρέτα της κόρης του Μπέτι και συνέχισε να εξερευνά παραδοσιακά θέματα όπως το τοπίο και τη νεκρή φύση.
Συνεχίζοντας προς την γκαλερί 5 βρισκόμαστε στην δεκαετία 1987–1995 όπου κινητοποιημένος από μια βαθιά σκεπτικιστική άποψη για την καλλιτεχνική και κοινωνική αλλαγή, ο Gerhard Richter ζωγράφισε τη σειρά της 18ης Οκτωβρίου 1977 –κατ’ εξαίρεση δανεισμένο από το MoMA– το μόνο έργο του που αναφέρεται ρητά στην πρόσφατη γερμανική ιστορία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, δημιούργησε επίσης μερικά από τα πιο εντυπωσιακά και ζοφερά αφηρημένα έργα του. Επιστρέφοντας στο θέμα των πρώτων οικογενειακών του ζωγραφιών, ο εικαστικός δημιούργησε τη σειρά Sabine mit Kind.
Στη συνέχεια στην γκαλερί 7 και 9 μπαίνουμε στα τέλη της δεκαετίας του ‘90, μια εξαιρετικά παραγωγική περίοδο για τον Gerhard Richter. Καλύπτοντας μικρά εικονιστικά και αφηρημένα έργα, την αυστηρή σειρά Silikat, πειράματα με την τύχη που κορυφώθηκαν με το 4900 Colors, και το στοχαστικό Cage Paintings, έναν φόρο τιμής στον συνθέτη John Cage.
Τέλος στις γκαλερί 9 και 10 βρισκόμαστε μπροστά στους Τελικούς Πίνακες. Ο Gerhard Richter εξέπληξε το κοινό εγκαταλείποντας τη ζωγραφική για αρκετά χρόνια για να πειραματιστεί με έργα από γυαλί και ψηφιακά δημιουργημένες εικόνες. Επέστρεψε στη ζωγραφική με το Μπίρκεναου, μια ομάδα έργων εμπνευσμένων από τέσσερις φωτογραφίες που τραβήχτηκαν μέσα σε ένα ναζιστικό στρατόπεδο εξόντωσης. Η τελευταία αίθουσα παρουσιάζει τους τελευταίους αριστουργηματικούς αφηρημένους καμβάδες του.
Η γλυπτική εμφανίζεται σε καίρια σημεία σε όλη την έκθεση, και τρεις αίθουσες αφιερωμένες σε ακουαρέλες, σχέδια και επιζωγραφισμένες φωτογραφίες προσφέρουν ένα ενδιάμεσο και μια αλλαγή ρυθμού στις δεκαετίες του 1970 και του 1990, ενώ παράλληλα απεικονίζουν τις συνεχιζόμενες ανησυχίες του εικαστικού από τότε που σταμάτησε να ζωγραφίζει το 2017.
Αν θέλαμε να πούμε για την προσωπικότητα του Gerhard Richter θα λέγαμε ότι διαμορφώθηκε από τον πόλεμο, την δικτατορία, την απόδραση και την αμφιβολία. Είναι κάποιος που αμφέβαλλε για την βεβαιότητα, ήταν επιφυλακτικός απέναντι στην ιδεολογία και αφοσιωμένος στην καθημερινή, σχεδόν ταπεινή πρακτική της ζωγραφικής αντί να καλλιεργεί μια φανταχτερή δημόσια εικόνα.
Η επιμέλεια της μεγάλης αυτής έκθεσης είναι των Dieter Schwarz και του sir Nicholas Serota, του πρώην διευθυντή της Tate gallery.
Η έκθεση ξεκινά στα μέσα του Οκτώβρη, οπότε αν έχεις προγραμματισμένο ταξίδι στο Παρίσι, μην παραλείψεις να την επισκεφθείς.
Η έκθεση θα φιλοξενείται στο Fondation Louis Vuitton από 17 Οκτωβρίου έως 2 Φεβρουαρίου 2026.
Κείμενο, Μίνα Καραγιάννη Μουσειολόγος – Επιμελήτρια / @museum.ephemera
