Ο Jeff Koons παρουσιάζει για πρώτη φορά στο μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης τη δική του εκδοχή της Αφροδίτης του Lespugue που ανήκει στη σειρά έργων του με τίτλο “Antiquity”. Η Αφροδίτη του Lespugue είναι ένα από τα πιο γνωστά προϊστορικά αγαλματίδια γυναικείας μορφής μεγέθους 15 εκατοστών. Ανακαλύφθηκε το 1922 από τον René de Saint-Périer σε ένα σπήλαιο κοντά στο Lespugue της Γαλλίας και είναι σκαλισμένη σε χαυλιόδοντα μαμούθ. Χρονολογείται περίπου 25.000 χρόνια πριν και ανάγεται στην Παλαιολιθική εποχή.
Με τα υπερβολικά τονισμένα στήθη, την κοιλιά και τους γοφούς, το σχεδόν ανύπαρκτο πρόσωπο, τα λεπτά άκρα και την έντονη αφαιρετικότητα δίνει έμφαση στη γονιμότητα και τη μητρότητα. Αν διαβάσετε τον όρο “Αφροδίτες” αυτός χρησιμοποιείται για να αναφερθούν τα παρόμοια αγαλματίδια που βρέθηκαν σε άλλα σημεία της Ευρώπης και δυτικής Ασίας.
Εκθεσιακή εμπειρία
Το έργο του Jeff Koons είναι μόνο του στο σαλόνι στο μέγαρο Σταθάτου, εκεί που έχει στηθεί ή έκθεση, και εκτίθεται μαζί με 10 αντίγραφα των αμετακίνητων παλαιολιθικών αγαλματιδίων Αφροδιτών που έχουν στηθεί κυκλικά σε μια άλλη σκοτεινή αίθουσα που σκοπό έχει να μεταφέρει νοερά τον επισκέπτη στο σπήλαιο που ανακαλύφθηκαν. Δημιουργείται έτσι ένας διάλογος 28.000 χρόνων μεταξύ προϊστορίας και σύγχρονης τέχνης. Αυτός άλλωστε ήταν και ο στόχος του Jeff Koons να πάρει ένα από τα παλαιότερα σύμβολα της μορφής του ανθρώπου και να το μετα-φέρει στην σημερινή εποχή.
Η Venus Lespugue, η εκδοχή του Jeff Koons, είναι 2,5 μέτρα ψηλή. Αντί για χαυλιόδοντα μαμούθ είναι φτιαγμένη από γυαλισμένο ανοξείδωτο ατσάλι με καθρεπτική επιφάνεια σε ένα υπέροχο χρώμα που θυμίζει χώμα. Έχει πάρει μια προϊστορική μορφή και την έχει μετατρέψει σε ένα υπερμοντέρνο γιγαντιαίο balloon αντικείμενο.
Η Venus του Jeff Koons δεσπόζει σε έναν άδειο χώρο και είναι πολύ επιβλητική ειδικά σε αυτό το γήινο copper χρώμα. Καθώς ο επισκέπτης γυρίζει γύρω-γύρω και ανατέμνει τα σωματικά μέρη καθρεφτίζεται η μορφή του στη δική της και αυτό τον βάζει στο ερώτημα για τη σύγχρονη αυτοεικόνα του. Αρκεί να μπορεί να αγνοήσει τον άκρως ενοχλητικό μηχανικό συριγμό που ενεργοποιείται όταν πλησιάζει.
Μια άλλη θεωρία προέλευσης
Έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι έχει προταθεί από τον ανθρωπολόγο Leroy McDermott η ιδέα ότι αγαλματίδια όπως η Αφροδίτη του Lespugue ή η Αφροδίτη του Willendorf είναι αυτοπορτρέτα. Η βασική σκέψη είναι απλή αλλά πολύ ενδιαφέρουσα: Μια γυναίκα της Παλαιολιθικής εποχής, χωρίς καθρέφτη, αν κοιτάξει το σώμα της προς τα κάτω, βλέπει: το στήθος και την κοιλιά πολύ μεγάλα και κοντά, τα πόδια και τα άκρα μικρότερα ή πιο «μακρινά», ενώ το πρόσωπο δεν το βλέπει καθόλου.
Είναι μια συνολική εικόνα του πώς βλέπει κάποιος το σώμα του αν κοιτάξει προς τα πόδια του. Παρότι είναι μια ελκυστική θεωρία δεν είναι universally αποδεκτή επειδή δεν εξηγεί γιατί έχουν βρεθεί τόσες παρόμοιες μορφές σε μεγάλες αποστάσεις, επειδή υποθέτει ότι οι δημιουργοί ήταν γυναίκες, πράγμα που μόνο υπόθεση είναι και το πιο σημαντικό ίσως, ότι κάποια αγαλματίδια έχουν λεπτομέρειες που δεν θα φαίνονταν από αυτή τη γωνία.
Τα αγαλματίδια αυτά είναι σημαντικά γιατί είναι από τις παλαιότερες μορφές τέχνης της ανθρωπότητας, μας δείχνουν πώς οι άνθρωποι της Παλαιολιθικής εποχής αντιλαμβάνονταν το σώμα και τη ζωή και αποκαλύπτουν πρώιμες συμβολικές και πολιτισμικές ιδέες.
Η Venus balloon του Jeff Koons είναι μια δυναμική σύνδεση προϊστορίας και τέχνης με ισχυρό οπτικό αποτέλεσμα που ανανεώνει με έναν glossy (όπως του καταλογίζουν) τρόπο ένα αρχετυπικό θέμα. Στη γιγάντια αυτή ανθρώπινη μορφή το kitsch κάνει προσβάσιμο άμεσο και σωματικό ένα τόσο μοναδικό έργο. Ο Jeff Koons είναι ένας πολυσυζητημένος Αμερικανός καλλιτέχνης που θεωρείται μέρος της brand-art κουλτούρας και όπως ο ίδιος έχει πει θέλει να αφαιρέσει την ντροπή από την απόλαυση, αν κάτι μας αρέσει δεν έχουμε λόγο να το δικαιολογούμε. Προσωπικά ήθελα να δω και άλλες πολλές balloon Αφροδιτούλες.
Η έκθεση Venus Lespugue στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης θα διαρκέσει έως 31 Αυγούστου.
Φωτογραφίες, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Κείμενο, Μίνα Καραγιάννη Μουσειολόγος – Επιμελήτρια / @museum.ephemera
