Λέξεις που λέγονται απλά, που μοιάζουν ασήμαντες. Κι όμως είναι αυτές που χαράζονται βαθιά μέσα μας. Γιατί οι λέξεις έχουν μια δύναμη ήρεμη, υποδόρια, σχεδόν μαγική. Μπορούν να πληγώσουν ή να γιατρέψουν, να μικρύνουν ή να μεγαλώσουν την ψυχή μας. Σκέψου μια φορά που κάποιος σου είπε μια κουβέντα και, χωρίς να το καταλάβεις, χαμογέλασες. Μπορεί να ήταν κάτι απλό: ένα “μπράβο”, ένα “σε πιστεύω”, ένα “θα τα καταφέρεις”. Οι λέξεις δεν άλλαξαν τον κόσμο γύρω σου. Άλλαξαν όμως τον τρόπο που ένιωσες για λίγο τον εαυτό σου. Κι αυτό ήταν αρκετό για να συνεχίσεις. Έτσι λειτουργεί η ήρεμη δύναμη που έχουν οι λέξεις. Μια δύναμη ικανή να αλλάξει ολόκληρη την πορεία μιας μέρας, ίσως και μιας ζωής.
Λέξεις που μένουν και η ευθύνη του να μιλάς
Τι θυμάσαι πιο έντονα από τους ανθρώπους που πέρασαν από τη ζωή σου; Συχνά δεν είναι οι πράξεις τους, αλλά οι φράσεις τους. Μια κουβέντα που σου είπε ο πατέρας σου. Ένα μυστικό που σου ψιθύρισε η μητέρα σου. Κάτι που σου είπε ο δάσκαλος στο σχολείο, μια κουβέντα που σου χάρισε ένας φίλος, όταν όλα έμοιαζαν χαμένα. Οι λέξεις μένουν. Περνάνε από γενιά σε γενιά, από στόμα σε στόμα. Φτιάχνουν ιστορίες, δημιουργούν πολιτισμούς, γαλουχούν έθνη. Κι όμως, όλη αυτή η κληρονομιά ξεκινά από το στόμα ενός ανθρώπου που απλώς αποφάσισε να μιλήσει. Κάθε πολιτισμός στηρίζεται σε όσα οι άνθρωποι είπαν, κατέγραψαν, τραγούδησαν, κληροδότησαν. Γι’ αυτό αποτελούν παρακαταθήκη που θα συνεχίσει να υπάρχει στο βάθος των αιώνων.
Το να μιλάς δεν είναι ποτέ μια απλή πράξη. Συχνά το ξεχνάμε, γιατί οι λέξεις βγαίνουν αβίαστα, χωρίς ιδιαίτερη σκέψη. Κι όμως, κάθε λέξη που αφήνουμε να ειπωθεί είναι σαν βότσαλο που πέφτει στο νερό. Οι ομόκεντροι κύκλοι απλώνονται πολύ πιο μακριά απ’ όσο φανταζόμαστε. Όταν μιλάς σε έναν άνθρωπο, δεν αγγίζεις μόνο την επιφάνεια της στιγμής. Μπορεί να αγγίζεις μια πληγή του, ένα φόβο του, μια ελπίδα που είχε χρόνια κρυμμένη. Και το αποτέλεσμα μπορεί να είναι λυτρωτικό ή καταστροφικό, γι’ αυτόν. Οι λέξεις είναι δωρεάν, αλλά έχουν κόστος. Το πώς θα τις χρησιμοποιήσεις μπορεί να σηκώσει έναν άνθρωπο ή να τον ρίξει πιο χαμηλά. Μπορεί να ενθαρρύνει ή να απογοητεύσει. Μπορεί να εμπνεύσει ή να καταστρέψει.
Η ευθύνη αυτή δεν πρέπει να μας τρομάζει. Πρέπει να μας αφυπνίζει. Γιατί όλοι μας έχουμε τη δύναμη να κάνουμε μικρά θαύματα με τον τρόπο που μιλάμε. Μια πρόταση καλοσύνης είναι γιατρικό στη μέρα κάποιου, που, ίσως, δίνει έναν αγώνα που δεν γνωρίζεις. Ένα σκληρό σχόλιο, μια αδιάφορη απάντηση, μια απόρριψη που ειπώθηκε «στα γρήγορα», μπορούν να αφήσουν σημάδια που δεν φαίνονται με το μάτι, αλλά μένουν χαραγμένα στην ψυχή. Αντίστοιχα, μια φράση ενθάρρυνσης, μια απλή αναγνώριση, μια λέξη καλοσύνης μπορεί να γίνει φως που ο άλλος θα κουβαλά για χρόνια. Και το πιο παράδοξο είναι ότι εμείς, συχνά, δεν θυμόμαστε καν τι είπαμε, όμως εκείνος το θυμάται. Γιατί οι λέξεις μας δεν ανήκουν μόνο σε εμάς, ανήκουν, κυρίως, σε όποιον τις ακούει.
Η ευθύνη του να μιλάς είναι μια αόρατη αλλά τεράστια δύναμη. Δεν χρειάζεται να είσαι ρήτορας, συγγραφέας ή πολιτικός για να επηρεάσεις κάποιον. Αρκεί να είσαι ένας καλός άνθρωπος. Γι’ αυτό και η πρόκληση είναι μία: να θυμάσαι, κάθε φορά που θες κάτι να πεις, ότι ίσως εκείνη η φράση που θα χρησιμοποιήσεις, να γίνει η σπίθα που θα ανάψει φωτιά ή το δροσερό νερό που θα σβήσει φλόγες. Και τότε θα καταλάβουμε ότι το να μιλάς είναι, στην ουσία, μια πράξη δημιουργίας. Η γλώσσα είναι το εργαλείο που μπορεί να χτίσει ή να γκρεμίσει. Κάθε μέρα. Χωρίς να το καταλάβεις, εσύ μπορεί να είσαι ο λόγος που κάποιος νιώθει σπουδαίος ή άχρηστος. Κι αυτό είναι τεράστια ευθύνη.
Ίαση και θεραπεία
“Υπήρξε μια εποχή που ένιωσα ότι ο κόσμος είχε στραφεί εναντίον μου. Κάθε μικρό πράγμα φαινόταν βαρύτερο από ό, τι θα έπρεπε, και κανείς γύρω μου δεν το παρατήρησε. Σε μια ιδιαίτερα δύσκολη μέρα, ένας ξένος μου έκανε κομπλιμέντα από το πουθενά, κάτι τόσο μικρό, όσο το να μου πει ότι του άρεσαν τα παπούτσια μου. Ήταν μια τόσο απλή, φευγαλέα στιγμή, αλλά ένιωσα σαν να μπήκε ένα φως σε ένα δωμάτιο που δεν είχα καν συνειδητοποιήσει ότι ήταν σκοτεινό”. Αυτή είναι η πρόσφατη ιστορία μιας κοπέλας που ήρθε σε μένα.
Οι λέξεις θεραπεύουν. Τις περισσότερες φορές δεν λύνουν το πρόβλημα, δεν εξαφανίζουν τη δυσκολία, αλλά σου δίνουν κάτι ανεκτίμητο: κουράγιο και δύναμη. Και, καμιά φορά, αυτό αρκεί για να αντέξεις λίγο ακόμη. Είναι στιγμές σαν αυτές, όταν ακούω τις ιστορίες σας, που μου θυμίζουν πόσο ισχυρή μπορεί να είναι η καλοσύνη. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου είναι τόσο εύκολο να απορροφηθούμε από τους δικούς μας αγώνες. Και ενώ όλοι δίνουν μάχες που μπορεί να μην δούμε ποτέ, μια ευγενική λέξη ή χειρονομία μπορεί να αλλάξει τη μέρα κάποιου ή ακόμα και τη ζωή του.
Ό,τι λέμε έχει σημασία
Κι αν έχει σημασία τι λες στους άλλους, έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία τι λες στον εαυτό σου. Όταν κοιτάς τον καθρέφτη και ψιθυρίζεις «δεν είμαι αρκετή», το σώμα σου, η ψυχή σου, η ίδια σου η ζωή το ακούει. Όταν αντίθετα πεις “θα τα καταφέρω”, ενεργοποιείς έναν μηχανισμό ελπίδας και δύναμης που δεν φανταζόσουν καν ότι είχες. Ο εσωτερικός μας διάλογος είναι το μεγαλύτερο έργο που συνθέτουμε καθημερινά. Αν τον γεμίζουμε με ανασφάλεια, άρνηση και απόρριψη, γινόμαστε τοξικοί για τον εαυτό μας. Αν τον γεμίζουμε με ενθάρρυνση, γινόμαστε οι ίδιοι οι γιατροί της ψυχής μας.
Το αποτύπωμά μας
Μπορεί μια λέξη να μη ρίξει τείχη, να μη σταματήσει πολέμους, να μη λύσει την αδικία. Όμως μπορεί να ρίξει τον τοίχο που υψώνεται ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Μπορεί να σταματήσει τον εσωτερικό πόλεμο που κάνει κάποιος με τον εαυτό του. Μπορεί να θεραπεύσει την αδικία που αισθάνεται κάποιος. Κι αυτό, αν το καλοσκεφτείς, είναι η μεγαλύτερη επανάσταση. Ακόμα και τα παραμύθια έχουν πάντα έναν τρόπο να λένε την αλήθεια και να μας κάνουν να ονειρευόμαστε. Γιατί η αλήθεια δεν είναι στα γεγονότα, αλλά στο συναίσθημα που αφήνουν μέσα μας. Μας διδάσκουν πως το καλό, όσο κι αν δυσκολεύεται, στο τέλος βρίσκει τον δρόμο του. Μας θυμίζουν πως υπάρχει πάντα ένα φως, έστω και μικρό, που περιμένει να το ακολουθήσουμε.
Οι λέξεις είναι ο αθόρυβος παλμός της ζωής μας. Είναι τα μυστικά που μας ψιθύρισαν, οι υποσχέσεις που μας κράτησαν όρθιους. Άλλες φορές μάς πλήγωσαν, άλλες φορές μάς έσωσαν. Μα ό,τι κι αν κουβαλάει ο καθένας μας, όλα αυτά μαζί υφαίνουν τον ιστό της ύπαρξής μας. Στο τέλος, δεν θυμόμαστε πάντα τις πράξεις ούτε τις λεπτομέρειες. Θυμόμαστε εκείνη τη φράση που μας στήριξε, εκείνο τον λόγο που μας έκανε να πιστέψουμε, εκείνη τη λέξη που μας άλλαξε. Αυτή είναι η αληθινή τους δύναμη: να συνεχίζουν να ζουν για πολύ χρόνο μετά τη στιγμή που ειπώθηκαν. Και γι’ αυτό, η μεγαλύτερη ευθύνη και ταυτόχρονα το μεγαλύτερο δώρο που έχουμε ως άνθρωποι είναι να μιλάμε με καλοσύνη και με αλήθεια. Γιατί στο τέλος της μέρας, οι λέξεις μας είναι το αποτύπωμα που αφήνουμε στον κόσμο.
Κεντρική φωτογραφία, Lola Rose-Unsplash
Kείμενο της Επικοινωνιολόγου και Certified Life & Business Coach Αφροδίτης Χόντου.
