Συχνά πιάνω τον εαυτό μου με μια αυτοκριτική διάθεση να αναρωτιέται πώς καταφέρνουμε, ως γυναίκες, να βρίσκουμε τη δύναμη να ανταπεξέλθουμε σε τόσα μέτωπα ταυτόχρονα. Αν κοιτάξεις τη ζωή σου αυτή τη στιγμή, θα δεις μια ατελείωτη λίστα από ρόλους που κουβαλάς καθημερινά στην πλάτη σου. Είσαι η γυναίκα που πρέπει να πετύχει στη δουλειά, η σύντροφος που πρέπει να είναι πάντα εκεί, η μάνα που δεν επιτρέπεται να λυγίσει, η κόρη, η φίλη, το στήριγμα των πάντων.
Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, υπάρχει μια φωνή μέσα στο κεφάλι σου που, αντί να σε χειροκροτήσει για την προσπάθεια, σε περιμένει στη γωνία. Με το που θα κάνεις ένα λάθος, με το που θα νιώσεις κουρασμένη ή ανεπαρκής, βγαίνει ο πιο αμείλικτος δικαστής σου. Και αυτός ο δικαστής είσαι εσύ η ίδια και η αυτοκριτική που ασκείς.
Μας έμαθαν να θεωρούμε την αυτοκριτική αρετή. Μας είπαν ότι αν εξετάζουμε κάθε μας κίνηση με αυστηρότητα, θα γίνουμε καλύτερες, πιο δυνατές, πιο επιτυχημένες. Όμως, αναρωτιέμαι, πού τελειώνει η ανάγκη μας να εξελιχθούμε και πού ξεκινάει μια βαθιά, εσωτερική πληγή; Όταν η εσωτερική σου φωνή σταματά να σε καθοδηγεί και αρχίζει να σε τιμωρεί, η αυτοκριτική παύει να είναι εργαλείο. Γίνεται ένα αόρατο μαχαίρι που σαμποτάρει την ψυχική σου υγεία, κλέβει τη χαρά σου και ματώνει την αυτοπεποίθησή σου.
Μην τιμωρείς τον εαυτό σου
Το μεγάλο μας λάθος ξεκινά από μια λανθασμένη πεποίθηση: νομίζουμε ότι αν δεν φερθούμε σκληρά στον εαυτό μας, θα επαναπαυτούμε. Πιστεύουμε ότι η αυτομαστίγωση και η σκληρή αυτοκριτική είναι το μόνο αντίδοτο στην αποτυχία. Έτσι, όταν κάτι πάει στραβά, μια παρεξήγηση με τα παιδιά, ένα λάθος σε ένα email στο γραφείο, μια σχέση που δεν προχώρησε, η αντίδρασή μας δεν είναι να δούμε τι έφταιξε. Η αντίδρασή μας είναι να επιτεθούμε στην ίδια μας την ύπαρξη.
Δεν λες “έκανα ένα λάθος”. Λες “είμαι ανίκανη”. Δεν λες “αυτή τη φορά δεν τα κατάφερα”. Λες “ποτέ δεν κάνω κάτι σωστό”. Χρησιμοποιείς λέξεις απόλυτες, γεμάτες ενοχή, όπως “πάντα”, “ποτέ” και “έπρεπε”. Με αυτόν τον τρόπο, μετατρέπεις ένα τυχαίο γεγονός σε μόνιμη ταυτότητα. Τιμωρείς τον εαυτό σου με αυτοκριτική ελπίζοντας ότι έτσι θα τον αλλάξεις, χωρίς να βλέπεις ότι το μόνο που καταφέρνεις είναι να τον τρομοκρατείς.
Τα τρία σφάλματα που μας παγιδεύουν
Αν κοιτάξεις βαθιά μέσα σου, θα δεις ότι αυτή η αυστηρή αυτοκριτική τρέφεται από τρία συγκεκριμένα λάθη που κάνουμε στον τρόπο που σκεφτόμαστε:
Η κατάρα της τελειομανίας: Έχουμε πιστέψει το παραμύθι της «σούπερ γυναίκας». Θέτουμε για τον εαυτό μας μη ρεαλιστικά, υπεράνθρωπα πρότυπα. Θέλουμε να είμαστε τέλειες σε όλα. Και όταν, φυσιολογικά, λυγίζουμε από την κούραση, ενεργοποιούμε την αυτοκριτική για να τιμωρήσουμε τη “μετριότητά” μας, ξεχνώντας ότι το να είσαι άνθρωπος σημαίνει, εξ ορισμού, να έχεις όρια.
Το φίλτρο του αρνητικού: Μπορεί μέσα στη μέρα να έχεις καταφέρει εκατό πράγματα, να έχεις προσφέρει αγάπη, να έχεις λύσει προβλήματα. Όμως το βράδυ στο κρεβάτι, το μυαλό σου θα κολλήσει σε εκείνη τη μία άστοχη κουβέντα που είπες ή σε εκείνο το ένα πράγμα που ξέχασες να κάνεις. Φιλτράρεις την πραγματικότητα, σβήνοντας τα επιτεύγματά σου και κρατώντας μόνο τις σκιές.
Η κρίση του “μετά”: Κατηγορείς τον εαυτό σου για αποφάσεις του παρελθόντος, κρίνοντας τες με τις γνώσεις που έχεις σήμερα. Ξεχνάς ότι τότε, εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή, με εκείνες τις συνθήκες και με εκείνη την ψυχολογία, έκανες ό,τι καλύτερο μπορούσες για να επιβιώσεις.
Η αυτοκριτική έχει μια σκληρότητα που σε πληγώνει
Αυτός ο εσωτερικός πόλεμος δεν μένει μόνο στις σκέψεις σου. Δηλητηριάζει το σώμα και την καθημερινότητά σου. Όταν επικρίνεις τον εαυτό σου με τόση σκληρότητα, ο εγκέφαλός σου νιώθει ότι απειλείται. Εκκρίνει ορμόνες του στρες, βάζοντάς σε σε μια διαρκή κατάσταση άμυνας. Γίνεσαι, ταυτόχρονα, ο θύτης και το θύμα. Μακροπρόθεσμα, η αυτοκριτική οδηγεί σε απόλυτη συναισθηματική εξάντληση.
Η αυτοπεποίθησή σου διαβρώνεται τόσο πολύ, που αρχίζεις να φοβάσαι να δοκιμάσεις νέα πράγματα. Ο φόβος της αποτυχίας και κυρίως ο φόβος για το πόσο άσχημα θα σου μιλήσεις αν αποτύχεις, σε οδηγεί στο να αναβάλλεις τα όνειρά σου. Παγιδεύεσαι. Δεν προσπαθείς για να μην πληγωθείς, και μετά κατηγορείς τον εαυτό σου, επειδή δεν προσπάθησες.
Και το χειρότερο; Αυτό επηρεάζει και τους ανθρώπους που αγαπάς. Όταν είσαι αμείλικτη με εσένα, είναι αδύνατον να νιώσεις πραγματική ηρεμία δίπλα στους άλλους. Είτε γίνεσαι υπερβολικά επικριτική και μαζί τους, προβάλλοντας τις δικές σου ανασφάλειες, είτε απομακρύνεσαι, πιστεύοντας ότι δεν είσαι “αρκετή” για να σε αγαπήσουν.
Η δύναμη της αυτοσυμπόνιας
Η λύση στο πρόβλημα που δημιουργεί η καταστροφική αυτοκριτική δεν είναι η πλήρης απουσία της ή η υιοθέτηση μιας στάσης αδιαφορίας για τα λάθη μας. Η λύση βρίσκεται στην αντικατάστασή της από την αυτοσυμπόνια, μια έννοια που εκλαϊκεύτηκε από την ψυχολόγο Kristin Neff. Η αυτοσυμπόνια δεν είναι αυτολύπηση ούτε δικαιολογία για πνευματική νωθρότητα. Είναι η ικανότητα να φερόμαστε στον εαυτό μας με την ίδια καλοσύνη, φροντίδα και κατανόηση που θα δείχναμε σε έναν αγαπημένο μας φίλο που περνάει μια δύσκολη στιγμή.
Για σκέψου. Αν μια φίλη σου, ένας άνθρωπος που αγαπάς βαθιά, ερχόταν αύριο κλαίγοντας και σου έλεγε ότι έκανε ένα μεγάλο λάθος, θα άρχιζες να την κατηγορείς; Θα της έλεγες πόσο ανίκανη είναι; Όχι, βέβαια. Θα την έπαιρνες μια αγκαλιά και θα της έλεγες “είμαι εδώ, είμαστε μαζί, θα το φτιάξουμε”. Γιατί, λοιπόν, δεν κάνεις το ίδιο και για σένα;
Η λύση δεν είναι να γίνεις αδιάφορη. Η λύση είναι η αυτοσυμπόνια. Να μάθεις να σου μιλάς με την ίδια καλοσύνη που δείχνεις σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Κάνε μια παύση. Όταν πιάνεις τον εαυτό σου να σε μαλώνει, σταμάτα. Θυμήσου την ανθρώπινη πλευρά σου. Δεν είσαι η μόνη που αποτυγχάνει, που κουράζεται, που λυγίζει.
Όλες οι γυναίκες γύρω σου δίνουν την ίδια μάχη με τις δικές τους ατέλειες. Άλλαξε τις λέξεις που σου επιβάλλει η βλαπτική αυτοκριτική: την επόμενη φορά που θα νιώσεις την ανάγκη να σε τιμωρήσεις, πάρε μια ανάσα, κοίταξε τον εαυτό σου στον καθρέφτη και πες του: «Εντάξει, κάναμε λάθος. Πονάει, αλλά είμαστε μαζί σε αυτό. Σε συγχωρώ. Πάμε να δούμε τι κάνουμε από εδώ και πέρα».
Είσαι πιο αρκετή απ’ όσο πιστεύεις
Σταμάτα να περιμένεις να γίνεις “τέλεια»” για να αρχίσεις να σε αγαπάς. Η αγάπη προς τον εαυτό σου δεν είναι το έπαθλο που θα κερδίσεις στο τέλος της διαδρομής, όταν πια θα έχεις διορθώσει όλα σου τα ελαττώματα. Είναι το καύσιμο που χρειάζεσαι τώρα για να μπορέσεις να περπατήσεις.
Έχεις αντέξει τόσα πολλά. Έχεις κουβαλήσει σιωπηλά μάχες που κανείς δεν έμαθε ποτέ. Κάθε ουλή σου, κάθε ραγάδα στην ψυχή ή στο σώμα σου, κάθε λάθος σου, είναι απλώς η απόδειξη ότι προσπάθησες, ότι έζησες, ότι είσαι άνθρωπος. Η ζωή έξω είναι ήδη αρκετά σκληρή. Μην επιτρέπεις στον μεγαλύτερο εχθρό σου να κατοικεί μέσα στο ίδιο σου το κεφάλι. Την επόμενη φορά που θα πέσεις, μην κοιτάξεις γύρω σου για να δεις ποιος σε κρίνει. Κοίταξε μέσα σου, δώσε το χέρι στον εαυτό σου και σήκω πάνω. Μαζί του. Όχι εναντίον του.
Είσαι ήδη αρκετή, ακριβώς έτσι όπως είσαι αυτή τη στιγμή. Μην το ξεχνάς ποτέ.
Κεντρική φωτογραφία, Mina Rad, Unsplash
Κείμενο της Επικοινωνιολόγου και Certified Life & Business Coach Αφροδίτης Χόντου – www.afroditihondou.com
